برشی از کتاب چلچراغ سلوک

اسیر چاه ظلمانی بی‌خبر از حقایق رحمانی

عالم ماده بدترین و پایین‌ترین عالم است. عالم مادیات عالم تاریکی و ظلمانی است. کسی که غرق امور مادی است، نمی‌تواند به همین سادگی از آن امور لطیف ملکوتی مطّلع شود.

اسیر چاه ظلمانی بی‌خبر از حقایق رحمانی

مرحوم علامه طهرانی می فرماید: «بشر مادّی به نص اخبار: «أنت فی أظلم العوالم»؛ در تاریک ترین عوالم از عوالم الهیّه که همین عالم مادّه است، زندگی می نماید و هر چه با چشم خود می‌بیند و با دست مادّی خود لمس می نماید از برای آنها الفاظی در حدود احتیاجات روزمرّه خود وضع می نماید امّا از سایر عوالم و از تعلّقات و تشعشعات و انوار و ارواح اطّلاعی ندارد تا برای آن‌ها نیز الفاظی وضع کند».{۱}

«أنتَ فِی أَظلَم العَوَالَم»؛ یعنی عالم ماده بدترین و پایین‌ترین عالم است. عالم مادیات عالم تاریکی و ظلمانی است. کسی که غرق امور مادی است، نمی‌تواند به همین سادگی از آن امور لطیف ملکوتی مطّلع شود.

در توصیف امور مادی و حسّی یک اوصاف محدودی را به‌اندازه‌ای که بشر نیاز دارد، بیان می‌کنند و انسان هم می‌تواند یک مفاهیمی را بفهمد و ادراک کند، ولی آیا کسی که هنوز پا به عالم ارواح و انوار نگذاشته است می‌تواند از این عوالم اطلاع پیدا کند؟ این امر محال است.

چراکه هرقدر با الفاظ، این حقایق را توصیف کنند، فایده‌ای ندارد. تا خودت سیر نکنی، نمی‌توانی آن را درک کنی.

«بنابراین ما در تمام نقاط جهان لغتی نداریم که آن معانی عالیه را حکایت کند».

هیچ لغت و زبانی نمی‌تواند آن معانی روحی و لطیف را به صورت شعر یا زبان نثر بیان کند. چه با زبان عرب و چه با زبان فارسی چه با زبان‌های دیگر قابل وصف نیست؛ بنابراین ایشان می‌فرماید اگر این‌طور است، «پس چه سان می‌توان آن حقایق را توصیف نمود؟»

حقایقی که لازمه‌ دست‌یابی به آن‌ها عاشق شدن و سوختن، گریه‌های شبانه، سکوت و خالی بودن دل از موانع و رذایل است، با توصیف ساده در قالب الفاظ قابل فهم و انتقال نخواهد بود. ایشان در ادامه کلامشان را به یک بیت شعر از حافظ مزیّن کرده است:

«مشکل عشق نه در حوصله دانش ماست *** حل این نکته بدین فکر خطا نتوان کرد»{۲}

یعنی کسی که هنوز عاشق نشده باشد، حقیقت عشق را نخواهد فهمید. هر قدر هم از عشق بگویند، برای او فایده‌ای ندارد؛ چون تا خودش عاشق نشود درک نمی‌کند. «مشکل عشق نه در حوصله دانش ماست»؛ یعنی با دانش اکتسابی، کتاب، مدرسه و جلسه این حقایق به دست نمی‌آید.

عزیزمن! این‌گونه نمی‌توانی عشق را پیدا کنی. عشق یک مسئله شخصی و مربوط به خود عاشق است که با دوام مراقبه و سوختگی به دست می‌آید. حالِ عاشق را فقط عاشق می‌فهمد. «حل این نکته بدین فکر نتوان کرد»؛

یعنی این‌که ما نمی‌توانیم با فکر و دانش مسئله عشق را حل کنیم، حتی عشق مجازی هم با فکر و مطالعه قابل درک نیست، اما عشق حقیقی که بالاتر از عشق مجازی است، فقط با سیر باطنی می‌توانی آن را درون خودت پیدا کنی.

بنابراین دایره الفاظ در بیان اسرار توحیدی خیلی محدود است. خیلی از معانیِ ظریف و دقیق معرفتی و توحیدی در بیان و وصف نمی‌آید. از این‌جهت خود سالک باید سعی و تلاش کند و به‌جایی برسد که بتواند این حقایق را درک کند. انسان از راه حرقه، عشق و سوخته شدن در راه محبوب، می‌تواند اسرار این راه را تحصیل کند.

پی نوشت:

۱- لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب

۲- دیوان حافظ، غزل شماره ۱۳۶٫

منبع: کتاب چلچراغ سلوک در شرح رساله «لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب»، بخش اول: معرفتی اجمالی دربارۀ سلوک- از تألیفات آیت الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی خراسانی حفظه الله

علاقه‌مندان جهت خرید و مطالعه کتاب می توانند از طریق همین لینک اقدام فرمایند.

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=31789