نکاتی از کتاب المقامات العلیه درباره تخلیه و تحلیه

بدانکه لازم است از برای طالب پاکی نفس از اوصاف رذیله و آرایش آن به صفات جمیله، چند چیز:

اول آنکه اجتناب از مصاحبت بدان و اشرار لازم داند، و دوری از همنشینی صاحبان اخلاق بد را واجب شمرد، زیراکه صحبت با هر کسی مدخلیت عظیم دارد، چه آنکه طبع انسان دزد است، و آنچه را مکرّر از دیگری دید اخذ می‌کند.

حافظ؛
سخن بی غرض از بنده‌ی ملخص بشنو
ای که منظور بزرگان حقیقت بینی

نازنینی چو تو پاکیزه رخ و پاک نهاد
بهتر آنست که با مردم بد ننشینی

و همچنین احتراز کند از شنیدن قصه‌ها و حکایات بدان، و استماع آنچه از ایشان سرزده، و از حکایات پیشینیان و گذشتگان و بزرگان دین و ملت مطلع شود، و پیوسته استماع کیفیّت احوال و افعال و اطوار ایشان را نماید.

دوم آنکه همیشه مواظب اعمالی باشد که از آثار صفات حسنه است، و خواهی نخواهی نفس را بر افعالی بدارد که مقتضای صفتی است که طالب تحصیل آن درجه و کسب آن است، یا در صدد بقاء و محافظت آنست.

سوم آنکه پیوسته مراقب اعمال و متوجه احوال و افعال خود باشد، و در هر عملی که می‌خواهد بکند ابتداء در آن تأمل کند و فکر نماید تا خلاف مقتضای خلق حسن از او سر نزند.
نظم؛
ز عمر برخورد آنکس که در همه صفتی
نخست بنگرد آنکه طریق آن گیرد

و اگر احیانا از او امری بظهور آمد که موافق صفت پسندیدن نیست نفس خود را تأدیب کند، و در مقام تنبیه و مؤاخذه آن برآید، به این طریق که اول خود را ملامت و سرزنش کند، و بعد از آن متحمّل اموری شود که بر او ناگوار است، و در هیچ حال از خود غافل نشود، و از جدّ و جهد در کسب صفات نیک یا حفظ آنها باز نماند.

چهارم آنکه احتراز کند از آنچه باعث تحریک قوّۀ شهویّه یا غضبیّه مى‌شود، مثلا چشم و گوش و دل را بازدارد از دیدن و شنیدن و تصوّرکردن هر چیزى که غضب یا شهوت را به هیجان مى‌آورد، و بیشتر سعى او در حفظ دل باشد از خیال، زیراکه در تصوّر و خیال آتش شهوت و غضب تیز مى‌گردد، پس سرایت به اعضاء و جوارح مى‌کند، و مجرّد دیدن و شنیدن بدون آنکه دل را مشغول آن کند چندان تأثیرى ندارد، و کسى که این دو قوّه را از هیجان محافظت نکند مانند کسى است که شیر درنده یا سگ دیوانه را رها کند و بعد از آن خواهد خود را از شرّ آن خلاص کند.

پنجم آنکه فریب نفس خود را نخورد، و افعال خود را حمل بر صحّت نکند، و در طلب عیوب خود استقصا و سعى بلیغ نماید، و به نظر دقیق در تجسّس خفایاى معایب خود برآید، و چون به چیزى از آنها برخورد در ازالۀ آن کوشش کند، و بداند که هرنفسى عاشق صفات و افعال خود است، و به این جهت اعمال و افعالش در نظرش جلوه دارد، و بدون تأمل و باریک‌بینى به عیوب خود برنمى‌خورد؛ پس باید از اصدقاء و دوستان خود تفحّص معایب خود را نماید، و بر ایشان است که او را مطّلع سازند، و بهتر آنکه یکى از دوستان مهربان را از میان ایشان اختیار کند و به او بگوید که مراقب احوال من باش و در نفس من تأمّل فرماى که اگر در اخلاق من ناپسندى بینى که مرا پسند آمده است برآنم مطّلع گردان تا به تبدیل آن سعى نمایم، پس هرگاه او را بر عیبى آگاه کند خوشحال شود و از او منّت پذیرد، و در صدد دفع آن برآید،تا آن صدیق را اعتمادى بهم رسد، و لکن این نحو دوست عزیز الوجود است، زیراکه اغلب دوستان از خوش‌آمدگوئى و اغراض فاسده خالى نیستند، و بسا باشد که نفع دشمنان در این خصوص بیشتر باشد، زیرا که دوست در مقام تجسّس از عیوب کم برمى‌آید، بلکه چون نظر او نظر دوستى است شاید به عیوب او برنخورد، چنانچه در این معنى گفته‌اند:

و عین الرّضا عن کلّ عیب کلیله
و لکنّ عین السّخط تبدى المساویا
یعنى چشم دوستى و رضامندى از دیدن عیوب کند و کم‌دید است، و لکن دیدۀ دشمنى اظهار مى‌کند عیوب را. پس دانا کسى که چون دشمنان او عیبى از او اظهار کنند در مقام شکرگزارى ایشان برآید.

و از جمله چیزها که در این مقام نافع است آن است که سالک دین طریق دیگران را آئینۀ عیوب خود کند، و از آنچه از ایشان سرزند تأمل کند در حسن و قبح آن، و به قبح هرچه برخورد بداند که چون آن عمل از خود او سرزند نیز قبیح است، و به حسن هرچه برخورد بداند که این عمل نیز از او حسن است؛ پس در ازالۀ قبایح خود بکوشد، و در تحصیل اخلاق حسنه سعى بلیغ کند، و باید طالب اوصاف جمیله در هرروز و شب دفتر افعال خود را گشوده سراپایش را مرور نماید، و تفحّص کند از آنچه از او صادر شده، پس اگر بدى از او بوجود نیامده و فعل قبیحى از او سرنزده حمد خدا را بجاآورد، و شکر توفیق او را بکند، و اگر مرتکب قبیحى شده باشد با نفس خود عتاب کرده و خود را ملامت کند و توبه و انابه نماید.

و بدانکه از چیزهائى که مدخلیت تمام دارد در این مقام بلکه در هرمقصد و مقامى، کثرت مسئلت و تضرّع و زارى و ابتهال است به درگاه خالق ذو الجلال و قادر متعال.

حافظ:
گر طمع دارى از آن جام مرصّع مى لعل
درّ و یاقوت به نوک مژه‌ات باید سفت

پایان / المقامات العلیه / خلاصه معراج السعاده / شیخ عباس قمی (ره)

نشست منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله کمیلی نشست علمی «منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی» با حضور حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی، رئیس...
سخنرانی آیت الله کمیلی خراسانی به مناسبت ارتحال شیخ محمد صادق کمیلی
بسم الله الرحمن الرحیم روح ملکوتی حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد صادق کمیلی «رضوان الله تعالی علیه» اخوی بزرگوار حضرت آیت الله کمیلی...
شیخ محمد صادق کمیلی محصل خراسانی به لقای معبود شتافتند.
انا لله و انا الیه راجعون بسمه تعالی با تالم روحی و تسلیم در پیشگاه الهی، به اطلاع دوستان می‌رساند برادر گرانقدر حضرت استاد، حضرت...
دعا جهت سلامتی کامل حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد صادق کمیلی
متن درخواست آیت الله کمیلی خراسانی برای دعا، جهت سلامتی کامل حاج شیخ محمد صادق کمیلی   هو الشافی برادر اینجانب حجت الاسلام و المسلمین...
دفع ویروس کرونا
بسم الله الرحمن الرحیم حضرت آیت الله کمیلی خراسانی روز پنج‌شنبه مورخ ۲۹ اسفندماه ۱۳۹۸ ( مصادف با ۲۴ رجب ۱۴۴۱ ه.ق.) جهت دفع بیماری...
اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم
بسم الله الرحمن الرحیم اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم به اطلاع می‌رساند مراسم جشن میلاد بانوی دو عالم حضرت فاطمه زهرا «سلام...
پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی
  پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی بسم اللّه الرحمن الرحیم   تحقق حکومت الهی و اهتزاز...
آغاز سفر تبلیغی حضرت آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس
بسم الله الرحمن الرحیم آغاز سفر تبلیغی آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس آیت‌الله کمیلی خراسانی روز یک‌شنبه مورخ ۲۰ بهمن‌ماه ۱۳۹۸، برای انجام...
اطلاع‌رسانی در خصوص زمان و مکان برگزاری جلسات دهه دوم فاطمیه
بسم الله الرحمن الرحیم اطلاع‌رسانی در خصوص زمان و مکان برگزاری جلسات دهه دوم فاطمیه ۱۴۴۱ ه.ق به اطلاع همراهان گرامی می‌رساند به حول و...