مطالبی پیرامون تصوف باطله و عرفان های نوظهور

نقد عشق مجازی صوفیه

دکتر احمد عابدی در کتاب «درخانقاه بیدخت چه می‌گذرد؟»، می‌نویسد: یکی از مواردی که صوفیه در آن متهم به تجاوز از ظواهر شرع هستند، مسئله عشق مجازی است. متاسفانه آنان چون معتقدند که «المجاز قنطره الحقیقه» عشق مجازی را مجوز و سرپوشی برای کثیف‌ترین گناهان خود قرار داده‌اند. زمخشری در تفسیر خود نقل کرده است که: «این صوفیانی که مدعی محبت خدا هستند، در نفس خبیث خود صورت شخصی را که به او عشق می‌ورزند، مجسم کرده و نام مبارک الله را بر آن گذارده و برای عشق به او کارهایی انجام می‌دهند که چه‌بسا به جنابت آنان منتهی می‌گردد.»[۱]؛[۲]

قرآن کریم محبت کامل، خالص و بی‌قید و شرط را تنها شایسته ذات اقدس الهی می‌داند. خداوند متعال می‌فرماید: «وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَتَّخِذُ مِن دُونِ اللَّهِ أَندَادًا یُحِبُّونَهُمْ کَحُبِّ اللَّهِ وَالَّذِینَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِّلَّهِ»؛[۳] برخی از مردم به جای خدا معبودهایی انتخاب می‌کنند که آنها را آن گونه که سزاوار است خدا را دوست داشته باشند، دوست می‌دارند؛ ولی آنان که ایمان آورده‌اند، محبت و عشقشان به خدا بیشتر و قوی‌تر است. این آیه به صراحت بیان می‌کند که جایگاه محبت به غیر خدا حتی در بالاترین مراتب آن، نمی‌تواند با محبت به خدا برابر باشد، و مؤمنان واقعی شدیدترین نوع محبت را تنها برای خدا قائلند. بنابراین اعتقاد صوفیه مبنی بر اینکه «المجاز قنطره الحقیقه»؛ عشق مجازی پل و گذرگاه عشق حقیقی است، در اینجا مورد خدشه قرار می‌گیرد؛ زیرا اگرچه مجاز می‌تواند وسیله‌ای برای تفکر باشد، اما قرآن نشان می‌دهد که اتخاذ هر گونه «نِدّ» (شریک یا همتا) در محبت، ولو به عنوان یک «پل»، می‌تواند به ورطه شرک یا حداقل به محدود شدن محبت قلبی از مسیر مستقیم الهی بکشاند. نگاهی که به صورت و جمال مخلوق که همان عشق مجازی مورد نظر است، به صورت استقلالی نظر کرده و چنان تمرکز کند که موجب غفلت از مقام حقیقی گردد، با روح توحیدی قرآن در تعارض است.

از سوی دیگر هرگونه رفتاری که مستقیماً به اعمالی منتهی شود که موجب جنابت یا خروج از طهارت شرعی گردد (آن‌گونه که زمخشری نقل کرده)، در هر لباسی، محکوم به بطلان است. خداوند تبارک و تعالی در قرآن بر لزوم پاکی درونی و بیرونی در مسیر بندگی تأکید دارد. آیات متعددی به پرهیز از اعمالی که با هواهای نفسانی آمیخته‌اند اشاره دارند. به عنوان مثال، خداوند می‌فرماید: «أَفَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَٰهَهُ هَوَاهُ وَأَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَىٰ عِلْمٍ وَخَتَمَ عَلَىٰ سَمْعِهِ وَقَلْبِهِ وَجَعَلَ عَلَىٰ بَصَرِهِ غِشَاوَهً فَمَن یَهْدِیهِ مِن بَعْدِ اللَّهِ ۚ أَفَلَا تَذَکَّرُونَ»؛[۴] پس آیا کسی که معبودش را هوای نفسش قرار داده دیدی؟ و خدا او را از روی علم و آگاهی خود بر اینکه شایسته هدایت نیست، گمراه کرد و بر گوش و دلش مُهرِ تیره بختی نهاد و بر چشم دلش پرده‌ای قرار داده است، پس چه کسی است که بعد از خدا او را هدایت کند؟ آیا متذکّر حقایق نمی‌شوید؟ این آیه هشداری است برای کسانی که هوای نفس (که در مفهوم عشق مجازی گاهی نمود می‌یابد) را تبدیل به معبود خود می‌کنند. در مکتب قرآنی، عشق به خدا باید همواره همراه با تقوا، خشوع و رعایت کامل حدود شرع باشد؛ هر حرکتی که به ورطه اعمالی غیرشرعی یا منافی طهارت (مانند آنچه در کلام زمخشری نقل شده) کشیده شود، دیگر «مجاز» نبوده، بلکه تصریح به عملی است که مستقیماً مورد نهی دین قرار گرفته و نشان‌دهنده انحراف از مسیر بندگی است.

[۱] زمخشری، کشاف، ج۱، ص۳۵۳٫

[۲] محمد مدنی، در خانقاه بیدخت چه می‌گذرد؟، ص ۴۱٫

[۳] بقره، آیۀ ۱۶۵٫

[۴] جاثیه، آیۀ ۲۳٫

لینک کوتاه : https://www.komeily.com/?p=33708