معرفت نفس در شرح رسالۀ لب اللباب

دانلود فايل صوتي بیانات حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله»

در خصوص معرفت نفس در شرح رسالۀ لب اللباب

alt

تاریخ سخنرانی: ۱۳۹۷/۱۰/۰۳

مدت زمان : ۰۰:۲۵:۴۵

حجم فایل:  ۸٫۸۹ مگابایت 


متن بیانات حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله»

در خصوص معرفت نفس در شرح رسالۀ لب اللباب

 

«اَللّهُمَّ عَرِّفْنى نَفْسَكَ فَاِنَّكَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفْنى نَفْسَكَ لَمْ اَعْرِف نَبِيَّكَ اَللّهُمَّ عَرِّفْنى رَسُولَكَ فَاِنَّكَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفْنى رَسُولَكَ لَمْ اَعْرِفْ حُجَّتَكَ اَللّهُمَّ عَرِّفْنى حُجَّتَكَ فَاِنَّكَ اِنْ لَمْ تُعَرِّفْنى حُجَّتَكَ ضَلَلْتُ عَنْ دينى»

معرفت نفس

معرفت نفس در عرفان عملی، یک مسئلۀ کاری برای سالک است. یعنی هر سالکی باید با فرو رفتن به درون خویش، این گمشده را پیدا کند. این مسئله جز با صمت و سکوت حاصل نمی‌شود.

راه‌های تقویت صمت و سکوت

از طریق کنترل زبان، می‌توانید بهرۀ بسیاری از سکوت ببرید. در گذشته عده‌ای به وسیلۀ سنگ‌ریزه و بعضی با تنبیه نفس، صمت و سکوت را در وجود خویش تمرین می‌دادند. مثلاً عهد می‌بستند به ازای گفتن هر کلمۀ اضافی در سخن که مفید، به جا و در ذکر خداوند نبوده و از زوائد تلفظ و لغویات بوده است دو رکعت نماز بخوانند. سپس از این کلام، بالاتر می‌رفتند و عهد می‌بستند به ازای گفتن هر کلمۀ زائد، یک روز، روزه بگیرند. ببینید علمای سلف، چه جدّ و جهدی داشتند. گاهی نیز از این بالاتر می‌رفتند و بابت گفتن هر کلمۀ اضافی، خود را جریمه مالی می‌کردند. این همه جریمه کردن به خاطر یک کلمۀ اضافی، خیلی است! سالک با تأدیب و تنبیه نفس، زودتر به نتیجه می‌رسد. چقدر برخی در امور دنیوی، جدّ و جهد می‌کنند تا به نتیجه‌ای برسند. اگر در راه این هدف بزرگ، زحمت و ریاضت بکشید، قهراً به معرفت نفس دست پیدا خواهید کرد.

راه‌های حصول معرفت نفس

موضوع معرفت نفس، یک مسئله شخصی برای سالک است. البته سالک می‌تواند از بسیاری از امور کمک بگیرد. اما بیشتر گفته‌اند که سالک باید با خودش کار کند و درون خویش تفکر کند. در این زمینه حدیث حقیقت را برای خود داشته باشد. حدیث چهار نفسی که کمیل در فرمایشات حضرت امیرالمؤمنین «علیه السلام» مورد خطاب قرار گرفته است را در نظر بیاورد. آیات قرآنی در زمینه معرفت نفس را بخواند، احادیثی که وارد شده است و داستان‌هائی که در این زمینه وجود دارد را مطالعه کند.

نفی خواطر

نکته مهم آن است که سالک باید معرفت نفس را با تفکر درونی آن هم نه یکی، دو ساعت، بلکه با حالتی به دوام داشته باشد. یکی دیگر از نتایج تفکر نفسانی و درونی در انسان، نفی خواطر است. شما با فرو رفتن به درونتان، متوجه می‌شوید که چه خواطری جلوی چشمتان می‌آید و چه خطوراتی به ذهنتان وارد می‌شود. سپس در صدد می‌شوید که آن‌ها را از دل برطرف کنید. خواطر ممدوح و مذموم در حال درگیری و جنگ داخلی با یکدیگر هستند؛ از یک طرف شما فشار می‌آورید و از طرف دیگر از داخل، شیطان و نفس هجمه وارد می‌کند؛ اما یک دفعه می‌بینید که در این جنگ و درگیری، پیروز شده‌اید. همانند فردی که به میدان جنگ می‌رود و بر دشمنش پیروز می‌شود.

ظهور سلطان معرفت

اگر شما بتوانید به صورت پی‌در‌پی، چرک‌ها، کثافات و خاطره‌های بد را از صحنه، صفحه و آیینۀ دل کنار بزنید، سلطان معرفت ظهور می‌کند. سلطان معرفت از کجا ظهور می‌کند؟ وقتی نفی خواطر را در خودتان به قوت رساندید، آن وقت کلنگ می‌زنید و به پایین می‌روید و از لایه‌ای پشت لایۀ دیگر و سرّی بعد از سرّ دیگر عبور می‌کنید تا به گنج برسید. برای رسیدن به گنج‌های دنیوی نیز مدام باید کلنگ بزنید. دفینه و گنجینه درون انسان سالک است. اگر با خودتان بنشینید، چشمانتان را ببندید و تفکر کنید به‌تدریج، بصیرت‌های درونی، انوار و مبشراتی پیش می‌آید که همگی نوید دهنده است. مرحوم علامه طهرانی در رسالۀ لب اللباب از قول علامه طباطبایی «رضوان الله علیه» نقل می‌فرمایند که طریقت ایشان، طریقت معرفت نفس است. رویۀ مرحوم استاد آقای قاضی «رضوان الله علیه» همانند استاد بزرگوارشان، آخوند ملاحسین قلی همدانی «رضوان الله علیه»، طریقت معرفت نفس بوده و برای نفی خواطر در وهلۀ اول، توجه به نفس را دستور می‌دادند.

توجه به نفس قدسیه

شما به چگونگی و چیستی نفستان کاری نداشته باشید. شما وظیفه دارید که به نفستان توجه کنید. منظور از نفس نیز نفس اماره و نفس شرور نیست. بلکه منظور آن نفس عالیه، قدسیه و ملکوتی است. یک وقت اشتباه نکنید! شما با کلنگ زدن، فشار آوردن و فکر کردن مداوم به داخل می‌روید و دری بعد از دری فتح می‌شود؛ و به تدریج سلطان معرفت ظهور می‌کند. برای این منظور لازم است که سالک برای نفی خواطر در هر شبانه‌روز حداقل نیم ساعت را در نظر بگیرد. باید اوقاتش را به نحوی تنظیم کند که برای تفکر در معرفت نفس وقت مخصوصی در حدود نیم ساعت یا بیش‌تر را در نظر بگیرد و به نفس خود توجه کند. صرف توجه به داخل کافی است و نیازی به ذکر، ورد و چیزی نیست.

انصراف از عالم ظاهر

خواهران و برادران مشکل ما این است که گرفتار بیرون از نفس خود شده‌ایم. همۀ چشم ما به بیرون است. با اطراف و حواشی خود الفت داریم و سرو کارمان با عوالم ظاهر است. وقتی می‌گویند، از عالم ظاهر منصرف شوید و به عالم باطن بروید، این یک دستور سلوکی است. یعنی توجه را از ظاهر به باطن ببرید. ما چقدر به این امور ظاهری توجه داریم! از صبح که بیدار می‌شویم تا هنگام شب چقدر به امور ظاهری توجه داریم؟ آیا به اندازه توجهی که به امور ظاهری داریم به امور داخلی، باطنی و نفس خویش توجه می‌کنیم. مسئله این است که همه تأکید می‌کنند که شما باید از ظاهر به باطن وارد شوید؛ هنگامی که به باطن وارد شدید به تدریج توجه شما به باطن سوق داده می‌شود و به طور مداوم به آن اهمیت می‌دهید. لذا با توجه مداوم به قلب، درون و باطن به تدریج عیوب نفسانی مشخص می‌شود. به تدریج خواطر سوء از خواطر غیر سوء جدا می‌شود و آینۀ دل از ظلمت‌ها بیرون می‌آید. عزیز من این راهی است که بزرگان رفته‌اند. ایشان می‌فرمایند: «در آن وقت، توجه به نفس نماید؛ در اثر این توجه، رفته رفته تقویت پیدا نموده و خواطر از او دور می‌شود.». این حرف بزرگان این طریقت و بزرگان معرفت نفس است. آن‌ها این‌چنین دستور می‌دهند. رفته رفته و ذره ذره تقویت می‌شود! قطره قطره جمع گردد وانگهی دریا شود! ما از همان یک ذره نیز نباید غفلت کنیم. اگر بنشینیم و نیم ساعت تفکر کنیم در ما یک صفایی پیدا می‌شود. این صفا را دنبال کنیم و بدانیم که نتیجۀ آن را در آینده خواهیم دید.

گمشده بیرون از خودتان نیست

این راه رفتنی هر شخصی با خودش است. شما نمی‌توانید از دیگران برای یافتن گمشده‌تان استفاده کنید. از دیگران چه استفاده‌ای می‌توانید بکنید؟ آن‌ها شما را فقط می‌توانند توجیه کنند و بگویند این کارها را انجام دهید. پس این خود شما هستید که باید در درونتان تفکر کنید و این گمشده را در خودتان پیدا کنید. عزیز من این گمشده جای دیگری غیر از خودتان نیست. حضرت امام علی «علیه السلام» می‌فرمایند: «وَ تَحْسَبُ [تزعم] أَنَّكَ‏ جِرْمٌ‏ صَغِيرٌ وَ فِيكَ انْطَوَى الْعَالَمُ الْأَكْبَرُ وَ أَنْتَ الْكِتَابُ الْمُبِينُ الَّذِي بِأَحْرُفِهِ يَظْهَرُ الْمُضْمَر»، آيا گمان می‏كنى كه تو موجود كوچكى هستى در حالى‌كه دنیای بزرگی در تو نهفته است. اى انسان، تو كتاب روشنى هستى كه با حروفش هر پنهانى آشکار می‌شود.»

این راه، راه عرفان عملی است

«رفته رفته  تقویت پیدا نموده و خواطر از او نفی خواهد شد. رفته رفته معرفت نفس برای او حاصل می شود.» دیگر لازم نیست که کتاب اسفار را بخوانید. دیگر لازم نیست آن‌چه را که در عرفان نظری می‌گویند، بخوانید. آن‌ها مطالب کتابی است به چه دردتان می‌خورند. این راه، راه عرفان عملی است. آقا این دعای کمیلی که در هیئت‌ها خوانده می‌شود با آن دعای کمیلی که در جلسات سلوکی خوانده می‌شود یکسان است؟ آیا درک عوام الناس و اهل سلوک از دعای کمیل یکسان است! ما باید از این خواب غفلت بیدار شویم. انگیزه دعا خواندن ما باید متفاوت باشد. برای چه دعا می‌کنیم و دعا به مفهوم چیست؟ نباید همانند هیئت‌ها و عوام‌ها، هرطوری که شده دعای کمیل را بخوانید. حالا هزار مرتبه نیز گریه کنید، داد بزنید، و بالا و پایین کنید! آقا باید دعا را به نحوی بخوانید که گویا برای خودتان می‌خوانید. اگر کسی هم نباشد شما برای خودتان دعا را می‌خوانید. دعایی که در هیئت‌ها و مکان‌های دیگر خوانده می‌شود برای افرادی است که در آن مکان نشسته‌اند. اما یک سالک، هنگامی که می‎نشیند تا دعا، شعر و قرانی بخواند، باید همه را از خودش دور و تخلیه کند؛ باید بگوید که فقط من و خدا هستیم و کس دیگری نیز حضور ندارد. مرحوم استاد سید هاشم حداد «رضوان الله علیه» این‌گونه بودند. ایشان اصلاً شاگردانشان را نمی‌دیدند. اگر از اتاقشان خارج می‌شدیم ایشان برای خودشان حافظ، مولوی و ابن فارض را می‌خواندند. ایشان حالشان این‎گونه بود. شما نیز باید حالتان این‌گونه باشد.

استاد فقط یک مرشد است

معرفت نفس، یک مسئلۀ شخصی است. صاحب نفس باید، کار کند و تمام مسائل را نیز گردن استاد نیندازد. استاد یک مرشد است و کارش فقط ارشاد شما است. «رفته رفته معرفت نفس برای او حاصل می‌شود و به وطن مقصود خواهد رسید.» این قول علامۀ طباطبایی «رضوان الله علیه» از قول آیت الله قاضی «رضوان الله علیه» است و ایشان نیز حتماً این مطلب را از اساتیدشان نقل فرموده‌اند. یعنی ایشان این راه را رفته‌اند، فهمیده‌اند و رسیده‌اند و اکنون نیز به ما می‌گویند که راه این است. «اكثر افرادى كه موفّق به نفى خواطر شده و توانسته‌‏اند ذهن خود را پاك و صاف نموده و از خواطر مصفّا كنند و بالأخره سلطان معرفت براى آنان طلوع نموده است در يكى از اين دو حال بوده است»؛ ایشان در وهلۀ اول فقط تفکر در معرفت نفس را دستور دادند اما اکنون می‌فرمایند که از دو طریق دیگر نیز می‌توان استفاده نمود. یکی تلاوت قران و دیگری توسل به امام حسین «علیه السلام» است. توسل به امام حسین «علیه السلام» راه میانبری است که مرحوم آیت الله قاضی و بزرگان طریقت «رض» آن را داشته‌اند. لذا از این طریق نیز انسان می‌تواند میان‌بر بزند و به آن مقصود برسد. این دو راهی که ایشان می‌فرمایند منافاتی با معرفت نفس درونی ندارد.

 

منبع: جلسه عمومی قم؛ ۳ دی‌ماه ۱۳۹۷

نشست منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله کمیلی نشست علمی «منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی» با حضور حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی، رئیس...
سخنرانی آیت الله کمیلی خراسانی به مناسبت ارتحال شیخ محمد صادق کمیلی
بسم الله الرحمن الرحیم روح ملکوتی حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد صادق کمیلی «رضوان الله تعالی علیه» اخوی بزرگوار حضرت آیت الله کمیلی...
شیخ محمد صادق کمیلی محصل خراسانی به لقای معبود شتافتند.
انا لله و انا الیه راجعون بسمه تعالی با تالم روحی و تسلیم در پیشگاه الهی، به اطلاع دوستان می‌رساند برادر گرانقدر حضرت استاد، حضرت...
دعا جهت سلامتی کامل حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد صادق کمیلی
متن درخواست آیت الله کمیلی خراسانی برای دعا، جهت سلامتی کامل حاج شیخ محمد صادق کمیلی   هو الشافی برادر اینجانب حجت الاسلام و المسلمین...
دفع ویروس کرونا
بسم الله الرحمن الرحیم حضرت آیت الله کمیلی خراسانی روز پنج‌شنبه مورخ ۲۹ اسفندماه ۱۳۹۸ ( مصادف با ۲۴ رجب ۱۴۴۱ ه.ق.) جهت دفع بیماری...
اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم
بسم الله الرحمن الرحیم اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم به اطلاع می‌رساند مراسم جشن میلاد بانوی دو عالم حضرت فاطمه زهرا «سلام...
پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی
  پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی بسم اللّه الرحمن الرحیم   تحقق حکومت الهی و اهتزاز...
آغاز سفر تبلیغی حضرت آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس
بسم الله الرحمن الرحیم آغاز سفر تبلیغی آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس آیت‌الله کمیلی خراسانی روز یک‌شنبه مورخ ۲۰ بهمن‌ماه ۱۳۹۸، برای انجام...
اطلاع‌رسانی در خصوص زمان و مکان برگزاری جلسات دهه دوم فاطمیه
بسم الله الرحمن الرحیم اطلاع‌رسانی در خصوص زمان و مکان برگزاری جلسات دهه دوم فاطمیه ۱۴۴۱ ه.ق به اطلاع همراهان گرامی می‌رساند به حول و...