شرح مطلب پنجم / پیدا شدن الهامات ربّانی

پیداشدن الهامات ربّانی

متن درس:
پس از عبور از مرحله ذکر لفظی به ذکر قلبی، سالک باید مترصد واردات قلبی و منتظر الهامات ربانی از روی جذب و انجذاب در مظانش باشد و عنایات غیبی را بدون تلاش و سختی ببیند.

 

 


شرح درس:
مطلب پنجم در مورد پیداشدن الهامات ربّانی در نفس سالک است. پس از عبور از مرحله اذکار لفظیه انسان چطور می‌تواند به ذکر قلبی خودش را برساند؟

نظرات بزرگان طریقت درباره نفی خواطر
مرحوم سید بحرالعلوم رضوان‌الله‌تعالی‌علیه در کتاب رساله سیروسلوک می‌فرمایند؛ مقدمه‌ی ذکر و فکر باید نفی خواطر باشد. اگر سالک بتواند خواطر غفلت‌زا و ظلمت‌انگیز را از نفس خود پاک کند آن وقت می‌تواند وارد مرحله‌ی ذکر شود. لذا از دیدگاه ایشان اذکار لفظی سود ندارد؛ چون ایشان قائل است به این که باید قلب را آماده کرد و تا قلب مضطرب و مشوش باشد ذکر به درد نمی‌خورد و در آن کتاب شریف حدود ده مورد از راه‌های نفی خواطر را بیان می‌کنند.

البته ما در دستورات بین طریقت آیت‌الله میرزا‌حسینقلی همدانی(ره) و طریقت سید بحرالعلوم جمع کرده‌ایم. طریقت آمیرزا حسینقلی همدانی بر این بود که به شاگردانش دستور اذکار لفظی می‌دادند و می‌فرمودند همین اذکار خودش مثل شمشیر برنده است. همین‌ها می‌تواند نفی خواطر ایجاد کند. ما آمدیم جمع کردیم گفتیم که می‌شود در حین این که اذکار اربعینی انجام می‌دهیم به آن دستورات سید در نفی خواطر هم توجه کنیم و آن‌ها را هم به کار گیریم.

ذکر قلبی زمینه دریافت جذبه‌های الهی
 در نتیجه، برای سالک این مهم است که بتواند از مرحله‌ی اذکار زبانی خودش را منتقل کند به مرحله‌ی اذکار قلبی تا این که در این قلب زمینه‌ای پیدا کند و بتواند الهام‌گیری کند، بتواند در وادی جذبات قرار بگیرد، بتواند وارداتی را دریافت کند.

القائاتی رحمانی از جانب خدا در دلش جا بگیرد و بتواند مورد عنایت‌های غیبی پروردگار قرار بگیرد. این‌ها خیلی مهم است برای سالک و الّا اگر بخواهیم اربعین پشت اربعین دستور دهیم و فکرها هم آلوده باشد، کار پیش نمی‌رود. از آن طرف بعضی‌ها سال‌ها در راه هستند، وقتی می‌‌پرسم آقا چه کردی با خودت؟ آیا شد که بتوانی در این ذکر سجده‌ی یونسیه یا ذکرهای اربعینی، ذکر را از این زبان بیندازی و قلبت زبان پیدا کند؟ به این جا؟ می گوید نه نرسیدم!

تمرکز حواس نیاز به دوام مراقبه و محاسبه دارد
چطور در امور دنیا ما می‌توانیم ذکر درونی پیدا کنیم با خودمان حرف بزنیم راه‌حل پیدا کنیم حدیث نفس کنیم با خودمان، امّا در مسائل اخروی و مسائل الهی اگر بخواهیم یک مقدار خلوت کنیم، با خودمان حرف بزنیم حرفمان نمی‌آید و فکرمان می‌رود این طرف و آن طرف و این خواطر ما را اذیّت می‌کند.

واقعاً انسان سالک یک خرده با خودش فکر کند و بگوید قبیح نیست که این همه مدّت در این راه سیر و سلوک بودم، این همه دستورات، اما نمی‌توانم برای خودم تمرکز و توجّهی داشته باشم؟ تا می‌آیم نماز بخوانم، چلّه‌نشینی کنم، ذکری با خدا بگویم؛ می‌بینی افکار پشت افکار حمله می‌کند. باید فکری کرد و چاره‌ای اندیشید. چاره هم دست خود شماست عزیر من، باید مراقبه را زیاد کنی، باید محاسبه را زیاد کنی، باید حواسمان را جمع کنیم و از هر وسیله‌ای که بشود انسان برای تجمع فکر و حواسش استفاده کندو نباید ساعتی آرام بنشیند، نباید وقتی را به بطالت و غفلت بگذراند.

دوام مراقبه مقدمه ذکر قلبی
بهترین دارو در این راه همان تذکر قلبی است که انسان قلباً در هر حال به یاد خدا باشد. « اًذْکُرُوا اًللهَ ذِکْراً کَثِیراً* وَ سَبِّحوهُ بُکْرَهً وَ أَصِیلاً ؛(۱) خدا را بسیار یاد کنید و صبح و شام او را یاد کنید»- « فَاذْکُرُوا اًللهَ کَذِکرِکُمْ آبَاءَکُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِکْراً؛ (۲) خدا را یاد کنید همان‌طور که با یاد پدران خود می افتید بلکه بیشتر و شدیدتر از یاد پدران».
اگر این تذکرات پی‌درپی در قلب پیدا شود، و ملکه گردد، ذکر قلبی هم پیدا می‌شود. ولی وقتی قلب این طرف و آن طرف منقلب است و در حواس تمرکز نباشد، ذکر قلبی به دست نمی‌آید.

نیاز سالک به آرامش و ثبات
حالا این تمرکز را هر کسی باید ببیند از چه راهی می‌تواند بهتر تحصیل کند. از راه سکوت، صمت، کم‌حرفی، کم‌خوری، کم‌خوابی، کم‌معاشرت کردن، چه راهی دارد؟ دلیلی ندارد ما سر خودمان را شلوغ کنیم و به این طرف و آن طرف برویم.

افرادی که اهل سلوک هستند باید اهل عزلت باشند. بعضی‌ها کثیرالسفرند، هر هفته مدام بلند می‌شوند از این طرف به آن طرف می‌روند؛ با این‌که می‌دانند مسافرت زیاد فکر و ثبات سالک را به هم می‌ریزد.

اثر جذبه‌های الهی در سیروسلوک
«وبجذبهم إلی بابه و دود عطوف» (۳) سالک باید مترصد واردات قلبی و منتظر الهامات ربّانی باشد، از روی جذبه و انجذاب خود را در مظانّ عنایت‌های غیبی پروردگاری در بیاورد.
«‌قال النبی علیه‌السلام: جذبه من جذبات الحق توازی عمل الثقلین؛ جذبه‌ای از جذبه‌های حضرت حق برابر با عمل جن و انس است.» (۴)

بعضی‌ها اهل هنرند، هنر این راه را می‌دانند که چه کار باید بکنند با خودشان که به این حالت درآیند. تا وقتی انسان در وادی جذبه نیفتد مشکل دارد، ولی همین قدر که به وادی جذبه افتاد راه هموار شد. در دعای عرفه می‌خوانیم:«اللهم حققنی بحقائق اهل‌القرب واسلک بی مسلک اهل‌الجذب» (۵)؛ مرا مسلک و طریقت آن‌هایی که در وادی جذبه‌ها افتادند و جذبه‌ها آن‌ها را سوق می‌دهد، قرار بده.

آیا می‌دانید هر جذبه‌ای برای سالک عاشق چقدر راه را نزدیک می‌کند؟ پیامبر علیه‌السلام در مورد امیر‌المؤمنین علی علیه‌السلام فرمودند: «ضربه علی یوم الخندق تعادل عباده‌الثقلین؛ یک جذبه ملکوتی چه بسا همگام شود با اعمال عبادی انس و جن». (۶) آن‌جا یک ضربت بود، اما یک ضربت الهی بود. این هم یک جذبه است، اما می‌تواند راه را بسیار بر شما نزدیک کند.

اگر یک جذبه‌ای باشد، جذبه حقیقی، جذبه واقعی، جذبه‌ای که مجذوب قرار بگیری و واردت معنوی و انوار الهی در دل شما پیدا شود، می‌شوی یک پارچه نور، مخرج و مدخل تو همه نور می‌گردد. البته عبادت‌ها و اعمال بدنی مقدمه‌ای برای این جذبه‌ها است.

برخی دستورات مقدمه برای رسیدن به ذکر قلبی و جذبه‌های الهی
ما دستوراتی که گفتیم حدود هفتاد مورد است برای مبتدی یک مقدارش مستحبات و اعمال عبادی است. ولی همین‌ها را هم خوب باید انجام داد تا این که زمینه‌ای پیدا شود برای پیشرفت باطن. امّا وقتی شمار رسیدی به ذکر قلبی، رسیدی به وادی جذبه‌ها، آن‌جا مستحبات شما کم می‌شود، آن‌جا دیگر شمایم مشغله شب و روز داری! آن‌جا دیگر شما یک حالتی از عشق و شعله‌ی الهی در دلت هست؛ با دلت داری سیر می‌کنی و نمی‌توانی فراغت داشته باشی. آن کثرت عبادت‌ها که اوایل سلوک انجام می‌دادی، حالا هم بخواهی به همان صورت باشد، نمی‌شود.

این اعمال عبادتی و مستحبات همان‌طور که در آداب سالک آمده است، برای کسی که هنوز در مرحله‌ی ابتدایی است واجب و لازم است ولی در آینده کم می‌شود چون باید کم‌کم بیفتد در دلت، در قلبت در عشقت، تا این جذبه‌ها پیدا شود. آن وقت ببین هر جذبه و کاربرد عملی او در مقابل چند نماز است؟ هر جذبه‌ای چقدر شما را به خدا نزدیک می‌کند، آن‌وقت می‌بینی که وقتی کنار قرآن نشستی چه قدر این دل می‌گیرد این آیات را. چون قرآن نور است، قلب شما هم نور شده. نور، نور را می‌گیرد. ولی وقتی نور نباشد گیرنده نیست.

باید گیرندگی را تقویت کرد
این است که ما باید از هر راهی که می‌توانیم، گیرندگی را قوی کنیم. اگر این گیرندگی قلبی در ساک پیدا بشود خدا می‌داند از هر راهی می‌تواند استفاده کند، از همه‌ی چیزهای این دنیا می‌تواند برای خودش استفاده کند. حالا این‌ها شنیدنی باشد یا دیدنی. ولی به شرط این که این خمیر مایه در تو باشد.

قلب نورانی سرمایه سالک است
هر تاجری سرمایه می‌خواهد، مگر می‌شود بدون سرمایه؟ شما هر کاری را می‌خواهید انجام دهید، اول از همه سرمایه می‌خواهید. سرمایه‌ی سالک چه می‌تواند باشد؟ همین‌ نورانیت قلب و دلش است و افتادن در این جذبه‌ها است. این جذبه‌ها واقعاً سرمایه‌ی بزرگی برای سالک است. خیلی می‌تواند استفاده کند. این سرمایه اگر باشد، هیچ چیزی نمی‌تواند او را مشغول کند، بلکه در این عالم می‌گردد، می‌چرخد و از همین عالم خلقت و طبیعت اُنسی می‌گیرد و خرّم است در این عالم.« به جهان خرّم از آنم که جهان خرّم از اوست». (۷)

وقتی انسان چشم الهی پیدا کند همه را در آن منظر و همه را در آن راه می‌بیند. امّا وقتی چشم احوال دوبین باشد چه؟ دو تا دو تا می‌بیند؛ یکی خدا دیگری غیر‌خدا. این چه مشکلی دارد؟ مسلماً این شرک است دیگر، اثنیّت، شرک است، دوبینی است. آن چشم احوال که دو تا می‌بیند، مریض است، باید این چشم را معالجه کرد یا نه؟ یعنی باید بیفتیم در وادی توحید و یکتایی خدا تا هر چیزی را به آن جهت سوقش بدهیم و در این فاز بیندازیمش تا دیگر چیزی ما را اذیت نکند، مشغول نکند.

لذا برای سالک لازم است که بعد از مدتی که سیر و سلوک کرد، استاد داشت، دستورات گرفت، اذکار اربعینی گرفت و به کار بست، کم‌کم از مرحله‌ی ذکر  لفظی خودش را بیندازد در ذکر قلبی. اگر ذکر قلبی پیدا شود هم ذکر قلبی سریع‌تر از ذکر لفظی می‌تواند در عدد و آمار بیشتر بگوید و هم این‌که روحانیتش بیشتر است و هم این که این اذکار قلبی انسان را متحوّل می‌کند، در وادی جذبه‌ها می‌اندازد، خیلی فواید دارد. البته این مطلبی است که رفتنی است نه گفتنی؛ یعنی آدم باید برود دنبالش تا پیدایش کند. آن وقت می‌فهمد که این حرف‌ها یعنی چه؟ بله! تا ذکر قلبی پیدا نشود نمی‌فهمد که ذکر قلبی چیست.

راه خدا راه قلب است
انسان می‌تواند همه‌ی آن چیزهایی که با خودش در ظاهر انجام می‌دهد، همه‌ی آن‌ها را بیاورد در قلبش و یا قلبش انجام بدهد و بعد ببیند که حالا ای‌جا چه شفّافیتی است، چه تجردی، چه معنویتی دست می‌دهد به این سالک می‌فهمد که چه حالی به او دست می‌دهد، چه معنویتی دست می‌دهد، چه قربی به خدا پیدا کرده، چه وصالی پیدا کرده است. چون راه خدا از راه دل است از راه ظاهر که نیست.

شما اشعار حافظ را خواندید، همه‌اش از دل حرف می‌زند، همه‌اش از عشق حرف می‌زند. ما که می‌آییم در این جلسات بالأخره این حافظ خوانده می‌شود اگر ما خودمان را آماده نکنیم، اگر ما آن عشق الهی در دلمان نباشد، این حافظ خواندن برای ما چه تأثیری دارد؟

اشعار حافظ تسکین حال عشق است
لذا می‌بینید که بعضی‌ها خرده می‌گیرند که چرا حافظ خوانده می‌شود؟! چه کسانی این حرف را می گویند؟ آن‌هایی که آن عشق در دلشان نیست و الّا آن کسی که شعله‌ی عشق در دلش هست، شعر حافظ را می‌فهمد،‌حرف او را درک می‌کند. با خواندن اشعار حافظ تسکین پیدا می‌کند و از آن دارو می‌گبرد. تسکین برای آن عقده‌ها و آن شعله‌های عشقی که در درونش دارد می‌گیرد.

باید عاشق خدا شویم
لذا ما باید تلاش کنیم که عاشق خدا شویم، آن‌طور که وقتی حافظ می‌خوانیم، آن را درست بفهمیم و بتوانیم تحلیلش کنیم. بتوانیم گفته‌ها و اشعار عرفانی حافظ را با روحیّه‌مان، با آن احوالمان تطبیق دهیم و مرهم بگذاریم روی دردهایی که در دلمان هست، اگر صاحب درد باشی! اگر هم دردی پیدا نکردی، سعی کن درد پیدا بشود، دردی که شما را بی‌قرار و بی‌تاب کند.

این جلسات فایده‌اش همین درد پیدا کردن است. تا درد نباشد که آدم دنبال دوا نمی‌رود و صحبت از دوا و دارو نمی‌شود. شما اول دردش را پیدا کن، بعد دارو هم می‌آید. این راه سوز و گداز می‌خواهد، سحرخیزی می‌خواهد، ادعیه متکثّره می‌خواهد، این راه شوخی‌بردار نیست، راه والایی است که بزرگان رفته‌اند باید به آن اهمیت داد.

 

پی‌نوشت

۱. سوره احزاب آیه ۴۱ و ۴۲.

۲. سوره بقره  آیه ۲۰۰.

۳. مناجات خمس عشره / مفاتیح الجنان.

۴. مصباح‌الانس، ص ۵۹؛ العرشیه، صدرالمتألهین، ص ۲۲۵؛ تفسیر محیط الاعظیم و سحر الخصم، سید حسدر آملی، ج ۱، ص ۱۴.

۵. مفاتیح‌الجنان، اعمال عرفه، دعای عرفه.

۶. بیش از ۲۰ تن از اهل سنت، با اندکی اختلاف آمده. برای اطلاع بیشتر به کتاب « احقاق‌الحق وارهاق الباطل»، نورالله شوشتری، ج ۶، ۸۱۴ مراجعه فرمائید. الغدیر، علامه امینی، ج ۷، ص ۲۰۶؛ الفصول المهمه فی معرفه الائمه ج ۱، ص ۳۴۷؛ با همین معنی ر. ک: بحارالأنوار، ج ۲، ص ۲۱۶ و ۲۵۸.

۷. کلیات سعدی، مواعظ، غزلیات.

 

نفی خواطر

وقتی در وادی نفی خواطر پا بگذارید و اهمیت بدهید در این موضوع کم کم موفق می شود و ذهن و فکر خاموش خواهد شد....

تاریخ انتشار: یکشنبه، ۱۳۹۶/۰۲/۲۴

شرح مطلب دهم با عنوان کمال

متن بیانات آیت‌الله کمیلی خراسانی در شرح مطلب دهم کتاب المطالب السلوکیه با عنوان کمال متن درس: اگر سالک در دنیا به کمال رسید، که...

تاریخ انتشار: چهارشنبه، ۱۳۹۵/۰۲/۲۹

پاک کردن ذهن از خاطرات پراکنده

  پاک کردن ذهن از خاطرات پراکنده    نفی خواطر و پاک کردن ذهن و فکر از اغیار و تمرکز قلب و روح در یاد...

تاریخ انتشار: شنبه، ۱۳۹۴/۰۶/۲۸

شرح مطلب نهم با عنوان قبض و بسط

بیانات آیت‌الله کمیلی خراسانی در شرح مطلب نهم کتاب المطالب السلوکیه با عنوان قبض و بسط متن درس: هر سالکی در مدت سلوک خود دائماً...

تاریخ انتشار: شنبه، ۱۳۹۴/۰۶/۱۴

شرح مطلب هشتم با عنوان حالات سالکین

بیانات آیت‌الله کمیلی خراسانی در شرح مطلب هشتم کتاب المطالب السلوکیه با عنوان حالات سالکین متن درس: سالکین از نظر ضعف و قوّت سه دسته‌اند:...

تاریخ انتشار: جمعه، ۱۳۹۴/۰۶/۱۳

شرح مطلب هفتم با عنوان مراعات حقوق دیگران

مراعات حقوق دیگران متن درس: سالک در شئونات، امور و روابط دو طرفه‌ی روزانه‌اش با مردم که در زندگی فردی و اجتماعی او وجود دارد،...

تاریخ انتشار: پنج شنبه، ۱۳۹۴/۰۶/۱۲

شرح مطلب چهارم / اثر تنهایی، گرسنگی و سکوت

اثر تنهایی، گرسنگی و سکوت متن درس: عادت نفس به خلوت و تنهایی، انس به خداوند و عالم غیب را ثمر می‌نشاند، و تفکر لطیف...

تاریخ انتشار: دوشنبه، ۱۳۹۴/۰۶/۰۹

شرح مطلب سوم با عنوان اندیشیدن در امور کلی عالم

مطلب سوم: اندیشیدن در امور کلی عالم متن عربی: المطلب الثالث: التفکر فی الکلیات: التفکر فی کلیات عالم الطبیعه یشغل السالک عن الانشغال بالجزئیات، فلو...

تاریخ انتشار: یکشنبه، ۱۳۹۴/۰۶/۰۸

شرح مطلب اول / راه‌های شرعی در امور عرفانی

مطلب یکم: راه‌های شرعی در امور عرفانی متن عربی : المطلب الاول: الطرق الشرعیه فی الامور العرفانیه: السلطه علی النفس الاماره لا تحصل الا مع...

تاریخ انتشار: جمعه، ۱۳۹۴/۰۶/۰۶

بند ۴۳ـ حب و بغض

اعوذُ بالله مِنَ الشّیطانِ الرّجیم بسم الله الرّحمن الرّحیم الحمدلله ربّ العالمین و صلی الله علی محمّد و آله ‌الطاهرین بند چهل و سوم- فصل...

تاریخ انتشار: یکشنبه، ۱۳۹۳/۰۲/۲۸

نشست منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله کمیلی نشست علمی «منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی» با حضور حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی، رئیس...
سخنرانی آیت الله کمیلی خراسانی به مناسبت ارتحال شیخ محمد صادق کمیلی
بسم الله الرحمن الرحیم روح ملکوتی حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد صادق کمیلی «رضوان الله تعالی علیه» اخوی بزرگوار حضرت آیت الله کمیلی...
شیخ محمد صادق کمیلی محصل خراسانی به لقای معبود شتافتند.
انا لله و انا الیه راجعون بسمه تعالی با تالم روحی و تسلیم در پیشگاه الهی، به اطلاع دوستان می‌رساند برادر گرانقدر حضرت استاد، حضرت...
دعا جهت سلامتی کامل حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد صادق کمیلی
متن درخواست آیت الله کمیلی خراسانی برای دعا، جهت سلامتی کامل حاج شیخ محمد صادق کمیلی   هو الشافی برادر اینجانب حجت الاسلام و المسلمین...
دفع ویروس کرونا
بسم الله الرحمن الرحیم حضرت آیت الله کمیلی خراسانی روز پنج‌شنبه مورخ ۲۹ اسفندماه ۱۳۹۸ ( مصادف با ۲۴ رجب ۱۴۴۱ ه.ق.) جهت دفع بیماری...
اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم
بسم الله الرحمن الرحیم اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم به اطلاع می‌رساند مراسم جشن میلاد بانوی دو عالم حضرت فاطمه زهرا «سلام...
پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی
  پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی بسم اللّه الرحمن الرحیم   تحقق حکومت الهی و اهتزاز...
آغاز سفر تبلیغی حضرت آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس
بسم الله الرحمن الرحیم آغاز سفر تبلیغی آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس آیت‌الله کمیلی خراسانی روز یک‌شنبه مورخ ۲۰ بهمن‌ماه ۱۳۹۸، برای انجام...
اطلاع‌رسانی در خصوص زمان و مکان برگزاری جلسات دهه دوم فاطمیه
بسم الله الرحمن الرحیم اطلاع‌رسانی در خصوص زمان و مکان برگزاری جلسات دهه دوم فاطمیه ۱۴۴۱ ه.ق به اطلاع همراهان گرامی می‌رساند به حول و...