شرح مطلب دهم با عنوان کمال

متن بیانات آیت‌الله کمیلی خراسانی در شرح مطلب دهم کتاب المطالب السلوکیه با عنوان کمال

متن درس:
اگر سالک در دنیا به کمال رسید، که رسید و اگر قبل از به دست‌آوردن کمال مُرد، شهید مُرده است و مهاجری است که به سوی خدا رفته است و بعد از مرگ به کمال خواهد رسید. خداوند عزیز می‌فرماید؛ «‌اگر کسی در حالی که قصد دارد به سوی خدا و رسولش هجرت کند از خانه‌اش بیرون بیاید و در این حال بمیرد، اجرش با خداست.» (۱)

شرح درس:

آیا طی کمال منحصر در این دنیاست؟
این مطلب از مطالب عرفان عملی است و موضوع آن در خصوص تکامل انسانی است. سؤالی که مطرح می‌شود این است که: آیا رسیدن به کمال انسانی و همه مراتب آن بر اثر سیروسلوک الی‌الله، حتماً باید در این دنیا و قبل از مُردن برای سالک حاصل شود، یا اینکه ممکن است بخشی از این کمالات را در عالم برزخ به دست آورده و در آن‌جا به کمال برسد؟

رسیدن به کمال منحصر به عالم دنیا نیست
در این مطلب گفته‌ایم که شرط تکامل این نیست که سالک همه مراتب کمال را در این دنیا پیدا کند؛ اگر او در دنیا همه مراتب کمال را پیدا کرد، چه بهتر؛ ولی حالا اگر سالک با نیت رسیدن به آن مقصد اعلی از مراتب کمال انسانی در سیروسلوک وارد شد و جدّ و جهد و زحمت‌های نفس و مخالفت‌ با هواهای نفسانی داشت و در این بین با مرگ مواجه شد و از این دنیا رفت؛ آیا می‌شود گفت او در آن عالم برزخ به تکامل نخواهد رسید؟! چطور ما می‌گوییم که اگر شخص مجاهد و رزمنده که فی سبیل‌الله خود را آماده کرده و دوره آموزش‌های نظامی دیده است و خود را مسلح به سلاح کرده و از خانه برخاسته و از خانواده جدا شده و به طرف جبهه‌ قتال با دشمن روانه شده است، اما در مسیر انجام وظیفه از دنیا رفته است که سرنوشت همه‌ انسان‌ها است، شهید محسوب می‌شود و به هدفش می‌رسد، ولی کسی که با نیّت کسب معرفت، محبت و تقرب‌الی ‌الله و در حال مجاهده با نفس از دنیا برود، به هدفش نمی‌رسد؟!

این مطلبی است که در قرآن کریم رد شده است، آن‌جا که خداوند می‌فرماید: «‌و من یخرج من بیته مهاجرا الی‌الله و رسوله ثم یدرکه الموت فقد وقع اجره علی‌الله  اگر کسی در حالی که قصد دارد به وی خدا و رسولش هجرت کند از خانه‌اش بیرون بیاید و در این حال بمیرد، اجرش با خداست. کسی که  از خانه‌اش بیرون آمد و به این نیت که من دارم هجرت می‌کنم به سوی خدا و رسول خدا، او در واقع هجرت کرده از کفر، از محیط کافران، از نفس و نفسانیات خود، مهاجرت کرده و زحمت کشیده و مخالفت کرده با هواها و مدت‌ها در این راه بوده« ثم یدرکه الموت» ولی مرگ او را بگیرد، این‌جا خداوند می‌فرماید: « فقد وقع اجره علی‌الله» پس اجر او با خدا است؛ او به اجر نهایی خواهد رسید و خداوند او را از آن فیض محروم نخواهد کرد. بنابراین یک وقت است که شخص مجاهد موفق می‌شود به جبهه می‌رود و دشمن را می‌کُشد و خودش هم به شهادت می‌رسد؛ اما یک وقت هم هست که قبل از رسیدن به آن مقصد در اثنای مسیر و انجام وظیفه فوت می‌کند و از دنیا می‌رود که این اجر را خواهد داشت.

اگر در رسیدن به منزلت شهادت این مسئله را قائل هستم، چرا در راه فنای فی‌الله و این که سالک عمری را در این راه گذرانده، اما در این دنیا به آن مقصد نهایی نرسیده، قائل نباشیم؟ آیا می‌شود گفت که خدای مهربان و رحیم او را از آن مراتب عالی محروم می‌کند؟! در حالی که به دلیل همین آیه‌ای که درباره‌ مجاهدین الی‌الله در جهاد اصغر گفته شده، این آیه در مورد سالک الی‌الله در جهاد اکبر نیز صدق می‌کند و آن این که اگر سالک در راه سیر و سلوک فوت کرد، خدا هم او را از آن مقصد نهایی محروم نمی‌کند و بعد از مرگ هم برای انسان راه باز است که به تکامل برسد.
اگر گفته شود که در برزخ تکاملی نیست،‌ باید گفت: پس چرا پیغمبر صلی‌الله‌علیه و آله با آن مقام و عظمتش از امّت می‌خواهد برای این که ایشان به مراتب بیشتر دست پیدا کنند، بر او « صلوات» و درود بفرستند؟ ما دعاهایی داریم در این زمینه که این مضمون را نشان می‌دهد و مثلاً‌ می‌فرماید:« پروردگارا! بارالها! پیغمبرت صلی‌الله‌علیه وآله را با این جدّ و جهد و زحمتی که در این دنیا درباره‌ امت کشید و از این دنیا رفت، بسیار از مراتب کمال عطا فرما که هیچ‌کس در هیچ مقام و منزلت با او برابر نباشد و در آستانت هیچ ملک مقرّب و پیامبر مرسل با او برابری نکند.»

اگر گفته شود پیغمبر صلی‌الله‌علیه از این دنیا رفته و هر چه بوده تمام شده و در عالم برزخ دیگر هیچ کمالی نیست، نه برای پیغمبر صلی‌الله‌علیه نه، برای امام علیه‌السلام و نه برای ولی خدا کسب کمالات بیشتر وجود ندارد، پس معنی و مفهوم این دعاها چیست؟! بنابراین خدای این دنیا، همان خدای برزخ و همان خدای آخرت هم هست؛ او بالای سر همه‌ این بندگان در همه مراتب هست؛ لذا وقتی دست گدایی‌مان به جانب او دراز باشد و از او بخواهیم، او بنده‌اش را چه در این دنیا و چه پس از مرگ، به آن مراتب عالی از کمال خواهد رساند.

پس فنای جسم و بدن در جبهه قتال با دشمنان خارجی یک مرتبه است و این که انسان برای رسیدن به کمالات و فنای روح در راه خدا زحمت بکشد، ریاضت بکشد و مقید کند خودش را به مراقبه و مشارطه  و آن‌چه را که از دستورات گفته‌اند، و سال‌ها در این راه پایدار باشد، نیز مرتبه‌ بالاتری هست.
لذا دوستان باید دل‌خوش کنند و نگویند: ما که نمی‌توانیم به این کمالات دست پیدا کنیم، پس چرا به خودمان زحمت بدهیم و در این راه بیاییم، ما که نمی‌توانیم در این دنیا مثل میرزا‌علی‌آقای قاضی یا مثل سلمان و ابوذر و مقداد بشویم! ما کجا و آن جدّ و جهد‌ها و زحمت‌هایی که آن‌ها می‌کشیدند و آن تهجّدات و آن بیداری شب‌ها و آن همه مراقبه‌هایی که داشتند کجا؟! حالا که نداریم،  پس برای ما بهره‌ای در این‌ها نخواهد بود و بنابراین بهتر است از این راه دست بکشیم! ما هیچی در خودمان نمی‌بینیم و تو این چند سال عمرمان در دنیا نمی‌توانیم به این مراتب برسیم. آن‌هایی که اهلش هستند می‌توانند به این کمالات در این دنیا برسند، این‌ها باید بیایند در این صحنه و از این کمالات بهره ببرند!

اما در جواب این سخنان می‌گوییم که: نه عزیر من! این طور نیست! خدا اگر از شما هم صدق نیت ببیند که در این راه واقعاً دارید مقاومت می‌کنید و ایستاده هستید و واقعاً می‌خواهید به آن مراتب کمال برسید و جدّ و جهد هم دارید، اما در حدّ توان و طاقت خود و کارهایتان را طبق وظایف عرفانی و شرعی جلو می‌برید؛ عنایت خواهد فرمود؛ حالا آیا اگر سالک در این بین بر اثر حادثه‌ای مثل تصادف یا بیماری از دنیا برود، در حالی که هنوز در این دنیا به کمال نرسیده است، در آخرت هم به کمال نمی‌رسد؟! و خدا او را محروم می‌کند؟! اگر خدا نیت او را دید که سرّ درون این سالک چنان بود که اگر در این دنیا زنده می‌ماند می‌رسید،‌ اما عمری باقی نماند تا به کمالات برسد، پس او را به کمال خواهد رساند.

شاید این سؤال پیش آید که یک اهل جهنمی که چند سالی در این دنیا در حال فسق و فجور بوده و از دنیا می‌رود، آیا با عدالت الهی سازش دارد که او در جهنم جاوید بماند و آن شخص دیگری که برای چندسال خدا را عبادت کرده، خدا او را به بهشت ببرد و در آن‌جا جاویدان بماند؟! در پاسخ باید گفت: بله! با عدالت سازش دارد! چون که خدا به نیت این کافر نگاه می‌کند و می‌بیند این فاسق و فاجر اگر عمر نوح را هم می داشت، و حتی اگر تا آخر دنیا هم عمر می‌کرد، همین‌طور در فسق و فجور باقی بود!
از آن طرف خدا نیت مؤمن را هم می‌داند، چون او امتحان و آزمایشش را پس داده و خدا می‌داند که اگر تا پایان دنیا بماند، دست از خدا برنمی‌دارد. لذا خدا این را با این نیت که دارد وارد بهشت می‌کند و آن را با نیتی که دارد وارد جهنم؛ پس عمده مطلب «نیت حقیقی» است، نیت در این راه خیلی مهم است.
پیامبر صلی‌الله‌علیه و آله می‌فرمایند: «‌انما الأعمالُ بالنیّات، و لکلّ امرء ما نوی، و علی نوایاکم تُرزَقون؛ به درستی که هر عملی با نیت سنجیده می‌شود و برای هر کسی همان مقداری می‌ماند که از نیت در وجود او هست و شما به همان مقدار از نیتی که دارید، رزق و روزی می‌گیرید»

بنابراین ما باید جد و جهد کنیم در این که نیّاتمان را تصحیح و تقویت کنیم و در این راه از خدا بخواهیم که تا نمردیم به آن کمالات دست بیابیم، اما اگر نشد، چون دست من و شما که نیست، دست خداست، و اگر خواست بنده‌اش را قبض روح  می‌کند، آن‌جا هم مجال برای تکامل هست و ما نباید مأیوس بشویم.
اما سند دیگری که در راستای مطالب گفته شده است، حدیث قدسی است که خداوند می‌فرماید: « یابن آدم! أکثرا من‌ الزّاد فأِن الطّریق بعیدُ؛ ای فرزند آدم! توشه آخرت را بسیار از این دنیا بردار، سعی و جدّ و جهد کن که به آن کمال نهایی برسی، چون راه بسیار دور و دراز است.»

« و جَدِّدِ السّفینه فأِنّ البحرَ عمیقُ عمیق»؛ ای فرزند آدم! تو در این دنیا کشتی خودت را تقویت کن، تجدید کن و نو به نو کن وسائل و ابزارش را، چون می‌خواهی با این کشتی در یک دریایی بروی که در این دریا غرق نشوی، این دریا بسیار عمیق است؛ اگر خدای نکرده کشتی تو یک جایش بشکند و در این دریا غرق شود رفته است دیگر!

« و خَفّف الحمل فأِن الصّراط دقیقُ دقیق»؛ ای فرزند آدم! بارت را از گناه سبک کن، چون پل صراط دقیق است و آن‌جا بسیار خطرناک است؛ اگر خدای نکرده پای انسان روی آن پل بلغزد در عذاب خدا افتاده است.

« وأخفض العّمل فأِن النّاقد بصیرُ بصیر»؛ ای فرزند آدم! در اعمال و کارهایی که می‌کنی از عبادات و معاملات، کاری بکن که نیّتت به گناه و ریا و شهرت و تظاهر نباشد، چون آن کسی که باید خوب را از بد اعمال تو جدا کند،‌ او یک فرد معمولی نیست او یک خدایی است که بسیار بیناست؛ لذا ما باید در محضر خدا خیلی حُرمت الهی را حفظ کنیم و بدانیم که خدا ناظر بر افعال و اعمال ماست.
« و أخّر نومک الی القبر،‌و فخرک الی‌المیزان و راحتک الی الآخر»؛ ای فرزند آدم! این قدر در این دنیا نخواب! اگر هم می‌خوابی، کم بخواب، چون بعداً وقتی به خانه‌ آخرت و قبر رفتی، خواهی خوابید! و آن‌جا قرن‌ها بر تو خواهد گذشت؛ چه کسانی بودند که بعد از مُردنشان قرن‌ها بر آن‌ها گذشته است، لذا نباید وقت خودت را به خواب دنیا بگذرانی،‌ هم‌چنین نباید در این دنیا بر دیگران مباهات و فخرفروشی کنی، چون میزان کرامت در کیفیت کار است، این جور نیست که تو از چشم خدا دور باشی و نیز این راحتی‌هایی را که در دنیا می‌خواهی داشته باشی، کاری کن که این راحتی‌ها را برای آخرت ببری! چون آن‌جا نیاز داری. در آخرت هر انسانی نیاز دارد به آسایش و راحتی و دور‌ماندن از عذاب الهی؛ پس اگر این‌جا هم یک مقدار به خودت رنج دادی و اگر سختی و بلا کشیدی،‌ راحتی را در آن دنیا خواهی دید.
« و کُن لی، أکُن لک»؛ ای بنده من بیا و خودت را برای من قرار بده، اگر تو این کار را بکنی و همه کارهایت را برای من انجام بدهی و من را دوست خودت قرار دهی، من هم برای تو خواهم بود.

« و تقرب ألیَّ باستهانک الدّنیا»؛ اگر می‌خواهی به من نزدیک بشوی، بیا و دنیا را در نظرت تُهی و خوار کن. این قدر به دنیا و رزق و برق دنیا نچسب! این قدر دلبسته به این مظاهر فریبنده‌ دنیا نباش! اگر بتوانی دنیا را در نظرت خوار کنی، به من هم نزدیک شده‌ای.

« و تّبَّعَدْ عَنِ‌ النّار بِبُغضِ و حُبّ الابرار»؛ اگر می‌خواهی خودت را از آتش غضب من دور کنی و جدا کنی، یک کار می‌توانی بکنی و آن این که در این دنیا باید در دل از کارهای زشت فاجران و گناهکاران بدت بیاید و آن‌ها را که با فرامین الهی مخالفت دارند، در دل خود مبغوض داری و در عوض جایگزین کنی دوستی با دوستان خدا را.

« فأن‌الله لا یُضیع أجر المُحسنین»؛ اگر این کارها را بکنی، دیگر خداوند اجر محسنین را ضایع نخواهد کرد.
خلاصه از حدیث مذکور:
« ای فرزند آدم، توشه‌ آخرت خود را بسیار کن که راه بسیار دور است. کشتی خود را از نو بساز،‌ چرا که این دریا بسیار عمیق است، بار خود را سبک کن، چرا که پلی که از آن خواهی گذشت بسیار باریک است. عمل خود را خالص کن، چرا که کسی که خوب را از بد جدا می‌کند بسیار بیناست. خواب را تا قبر به تأخیر بینداز، فخر و مباهات را تا هنگام سنجش اعمال کنار بگذار و راحتی را برای آخرت بگذار. تو برای من باش تا من نیز برای تو باشم. به وسیله‌ بی‌توجهی به دنیا به من نزدیک شو. به وسیله‌ دشمنی با گنهکاران و دوستی با نیکان، خود را از آتش جهنم دور کن. همانا خداوند پاداش نیکوکاران را تباه نخواهد کرد».

شرح مطلب نهم با عنوان قبض و بسط

بیانات آیت‌الله کمیلی خراسانی در شرح مطلب نهم کتاب المطالب السلوکیه با عنوان قبض و بسط متن درس: هر سالکی در مدت سلوک خود دائماً...

تاریخ انتشار: شنبه، ۱۳۹۴/۰۶/۱۴

شرح مطلب هشتم با عنوان حالات سالکین

بیانات آیت‌الله کمیلی خراسانی در شرح مطلب هشتم کتاب المطالب السلوکیه با عنوان حالات سالکین متن درس: سالکین از نظر ضعف و قوّت سه دسته‌اند:...

تاریخ انتشار: جمعه، ۱۳۹۴/۰۶/۱۳

شرح مطلب هفتم با عنوان مراعات حقوق دیگران

مراعات حقوق دیگران متن درس: سالک در شئونات، امور و روابط دو طرفه‌ی روزانه‌اش با مردم که در زندگی فردی و اجتماعی او وجود دارد،...

تاریخ انتشار: پنج شنبه، ۱۳۹۴/۰۶/۱۲

شرح مطلب پنجم / پیدا شدن الهامات ربّانی

پیداشدن الهامات ربّانی متن درس: پس از عبور از مرحله ذکر لفظی به ذکر قلبی، سالک باید مترصد واردات قلبی و منتظر الهامات ربانی از...

تاریخ انتشار: سه شنبه، ۱۳۹۴/۰۶/۱۰

شرح مطلب چهارم / اثر تنهایی، گرسنگی و سکوت

اثر تنهایی، گرسنگی و سکوت متن درس: عادت نفس به خلوت و تنهایی، انس به خداوند و عالم غیب را ثمر می‌نشاند، و تفکر لطیف...

تاریخ انتشار: دوشنبه، ۱۳۹۴/۰۶/۰۹

شرح مطلب سوم با عنوان اندیشیدن در امور کلی عالم

مطلب سوم: اندیشیدن در امور کلی عالم متن عربی: المطلب الثالث: التفکر فی الکلیات: التفکر فی کلیات عالم الطبیعه یشغل السالک عن الانشغال بالجزئیات، فلو...

تاریخ انتشار: یکشنبه، ۱۳۹۴/۰۶/۰۸

شرح مطلب اول / راه‌های شرعی در امور عرفانی

مطلب یکم: راه‌های شرعی در امور عرفانی متن عربی : المطلب الاول: الطرق الشرعیه فی الامور العرفانیه: السلطه علی النفس الاماره لا تحصل الا مع...

تاریخ انتشار: جمعه، ۱۳۹۴/۰۶/۰۶

بند ۴۳ـ حب و بغض

اعوذُ بالله مِنَ الشّیطانِ الرّجیم بسم الله الرّحمن الرّحیم الحمدلله ربّ العالمین و صلی الله علی محمّد و آله ‌الطاهرین بند چهل و سوم- فصل...

تاریخ انتشار: یکشنبه، ۱۳۹۳/۰۲/۲۸

بند ۲۹ـ کیفیت مراتب تفکر سالک

بسم الله الرّحمن الرّحیم و به نستعین، الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمّد و آله الطاهرین بند بیست و نهم- فصل دوم از...

تاریخ انتشار: دوشنبه، ۱۳۹۲/۰۷/۱۵

اطلاع‌رسانی در خصوص برگزاری مراسم شب شهادت حضرت رقیه«سلام الله علیها»
به حول و قوه الهی مراسم شب شهادت حضرت امام رقیه «سلام الله علیها» با سخنرانی حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله» در مسجد...
اطلاع رسانی در خصوص مجالس عزاداری دهه اول محرم 1442 ه.ق
این مراسم هر شب به صورت لایو (زنده) بعد از نماز مغرب و عشا از طریق صفحه رسمی مرکز تحقیقاتی توحید در اینستاگرام به آدرس...
اطلاع‌رسانی در خصوص برگزاری مراسم روز شهادت حضرت امام رضا «علیه‌السلام»
به اطلاع می‌رساند به حول و قوه الهی مراسم روز شهادت حضرت امام رضا «علیه‌السلام» با سخنرانی فقیه عارف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «...
نشست منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله کمیلی نشست علمی «منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی» با حضور حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی، رئیس...
سخنرانی آیت الله کمیلی خراسانی به مناسبت ارتحال شیخ محمد صادق کمیلی
بسم الله الرحمن الرحیم روح ملکوتی حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد صادق کمیلی «رضوان الله تعالی علیه» اخوی بزرگوار حضرت آیت الله کمیلی...
دفع ویروس کرونا
بسم الله الرحمن الرحیم حضرت آیت الله کمیلی خراسانی روز پنج‌شنبه مورخ ۲۹ اسفندماه ۱۳۹۸ ( مصادف با ۲۴ رجب ۱۴۴۱ ه.ق.) جهت دفع بیماری...
اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم
بسم الله الرحمن الرحیم اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم به اطلاع می‌رساند مراسم جشن میلاد بانوی دو عالم حضرت فاطمه زهرا «سلام...
پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی
  پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی بسم اللّه الرحمن الرحیم   تحقق حکومت الهی و اهتزاز...
آغاز سفر تبلیغی حضرت آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس
بسم الله الرحمن الرحیم آغاز سفر تبلیغی آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس آیت‌الله کمیلی خراسانی روز یک‌شنبه مورخ ۲۰ بهمن‌ماه ۱۳۹۸، برای انجام...