شرح باب ۱۸ کتاب مصباح الشریعه : آداب سلام در نماز

بسم الله الرحمن الرحیم

متن باب ۱۸ مصباح الشریعه : آداب سلام در نماز

قال الصادق علیه السلام :

مَعْنَى السَّلَامِ فِی دُبُرِ کُلِّ صَلَاهٍ الْأَمَانُ أَیْ مَنْ أَدَّى أَمْرَ اللَّهِ وَ سُنَّهَ نَبِیِّهِ خَالِصاً لِلَّهِ خَاشِعاً فِیهِ فَلَهُ الْأَمَانُ مِنْ بَلَاءِ الدُّنْیَا وَ بَرَاءَهٌ مِنْ عَذَابِ الْآخِرَهِ وَ السَّلَامُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَى أَوْدَعَهُ خَلْقَهُ لِیَسْتَعْمِلُوا مَعْنَاهُ فِی الْمُعَامَلَاتِ وَ الْأَمَانَاتِ وَ الْإِنْصَافَاتِ وَ تَصْدِیقُ مُصَاحَبَتِهِمْ فِیمَا بَیْنَهُمْ وَ صِحَّهُ مُعَاشَرَتِهِمْ فَإِنْ أَرَدْتَ أَنْ تَضَعَ السَّلَامَ مَوْضِعَهُ وَ تُؤَدِّیَ مَعْنَاهُ فَاتَّقِ اللَّهَ وَ لْیَسْلَمْ مِنْکَ دِینُکَ وَ قَلْبُکَ وَ عَقْلُکَ وَ لَا تُدَنِّسْهَا بِظُلْمَهِ الْمَعَاصِی وَ لْتَسْلَمْ حَفَظَتُکَ أَلَّا تُبْرِمَهُمْ وَ تُمِلَّهُمْ وَ تُوحِشَهُمْ مِنْکَ بِسُوءِ مُعَامَلَتِکَ مَعَهُمْ ثُمَّ صَدِیقُکَ ثُمَّ عَدُوُّکَ فَإِنَّ مَنْ لَمْ یَسْلَمْ مِنْهُ مَنْ هُوَ أَقْرَبُ إِلَیْهِ فَالْأَبْعَدُ أَوْلَى وَ مَنْ لَمْ یَضَعِ السَّلَامَ مَوَاضِعَهُ هَذِهِ فَلَا سِلْمَ وَ لَا سَلَامَ وَ کَانَ کَاذِباً فِی سَلَامِهِ وَ إِنْ أَفْشَاهُ فِی الْخَلْقِ وَ اعْلَمْ أَنَّ الْخَلْقَ بَیْنَ فِتَنٍ وَ مِحَنٍ فِی الدُّنْیَا إِمَّا مُبْتَلًى بِالنِّعْمَهِ لِیَظْهَرَ شُکْرُهُ وَ إِمَّا مُبْتَلًى بِالشِّدَّهِ لِیَظْهَرَ صَبْرُهُ وَ الْکَرَامَهُ فِی طَاعَتِهِ وَ الْهَوَانُ فِی مَعْصِیَتِهِ وَ لَا سَبِیلَ إِلَى رِضْوَانِهِ إِلَّا بِفَضْلِهِ وَ لَا وَسِیلَهَ إِلَى طَاعَتِهِ إِلَّا بِتَوْفِیقِهِ وَ لَا شَفِیعَ إِلَیْهِ إِلَّا بِإِذْنِهِ وَ رَحْمَتِهِ.(مجلسی ، بحارالانوار ، ج۸۲، ص۳۰۷٫)

ترجمه:

سلام گفتن در انتهای هر نماز ، به معنای ایمنی و امان است وبدین معناست که امر خدای متعال وسنت پیامبر (ص ) را با خضوع وخشوع ادا کرده است ، پس او از بلای دنیا وآخرت ، ایمن باشد . سلام ، اسمی است از اسمای خداوند متعالی ، که آن را در خلقش به ودیعت نهاده ، تا در معاملات وامانات وروابط خود از آن بهره جویند ، ودر دوستی ومعاشرت خویش صادق باشند .

وچنانچه بخواهی سلام را در همان جا که باید به کار بری ومعنای واقعی اش را ادا کنی ، باید از خدا بترسی ودین ، قلب وعقلت را سالم نگه داری وآن را به ظلم وتاریکی گناهان آلوده نکنی وفرشتگان حافظ خویش (کرام الکاتبین ) را با کردار بد ناراحت وملول واز خود بیزار نکنی ، سپس دوستت ودشمنت از تو نرنجد؛ چرا که اگر نزدیکان از دستش در امان نباشند ، آن که از دورتر است مسلّما از دست او در امان نخواهد بود .

پس کسی که سلام را در این مواضع مراعات نکند ، نه سلامش فایده ای دارد ونه تسلیمش . او در سلامش کاذب است ، اگر چه خلق را بسیار سلام گوید .

وباید بدانی که مردمان همواره دستخوش آزمون اند یا در دام محنت گرفتارند . آن که به نعمت آزمون شود ، باید شکر نعمت گوید وآن که به سختی دچار است ، باید صبر پیشه سازد . بدان که کرامت در بندگی خدا وخواری در نافرمانی از اوامر اوست وراهی به رضوان ورحمت خداوند نباشد ، جز به مدد فضل وبخشش او؛ وهیچ وسیله ای برای دست یابی به طاعتش ، جز به واسطه توفیق الهی فراهم نگردد وهیچ شفیعی در پیشگاهش نیست ، جز به اذن ورحمتش .


لینک مستقیم دانلود فایل mp3 صوت آیت الله کمیلی

alt

تاریخ سخنرانی: ۱۳۹۵/۱۰/۰۶

مدت زمان : ۰۰:۲۴:۳۴

حجم فایل:  ۱۱٫۲ مگابایت 


متن بیانات آیت الله کمیلی در شرح باب هجده کتاب مصباح الشریعه: آداب سلام در نماز

باب هجدهم از صد باب کتاب مصباح الشریعه حضرت امام صادق علیه السلام در خصوص موضوع سلام در نماز است. به طور کلی اسم سلام یکی از اسما پروردگار عالم است که در دعا نیز آمده است: اللهم اَنتَ السَّلام و مِنکَ السَّلام وَ عَلَیکَ یَعودُ السَّلام. «خدایا تو سلامی و سلام از جانب توست و بازگشت تمامی سلام‌ها به سوی توست».

«قال الصادق علیه السلام: مَعنَی اَلسّلام فی دُبُرِ کُلِّ صَلواه مَعنَی الاَمان»

حضرت امام صادق علیه السلام می‌فرمایند: سلامی که در پایان هریک از نمازهای واجب و یا مستحبی است به مفهوم رسیدن به امن و امان الهی است. مفهوم کلمه سلام از سلامتی و امن و امانی است. سلام نماز در پایان و پس از انجام تمامی تکالیف الهی آمده است. به عبارت دیگر نمازگزار پس از نیت نماز، گفتن اذان و اقامه، گفتن تکبیره الاحرام و در نهایت ورود به نماز اطاعت و امتثال از امر پرودگار نموده است. رسیدن به انتهای نماز بشارتی برای دست یافتن به امن و امان الهی است. لذا حضرتش می فرمایند:

«اَی مَن اَدّی اَمرَ اللهِ و سُنَّهَ نَبیّه خاضِعاً لَهُ خاشِعاً مِنهُ فَلَهُ الاَمان مِن بَلا الدُنیا و بَراءَهٌ مِن عَذابِ الاخِرَه»

انسان لازم است که به واسطه موفقیت در انجام کامل تکلیف الهی مطابق با شرایط و آداب آن، ابراز خوشحالی نماید و شکر پروردگار را بجای آورد. در واقع این قسمت ورود به مرحله امن و امان از عذاب الهی و سرپیچی نمودن از فرمان خداوند است. به عبارت دیگر با سلام نماز شما می‌گویید که بنده موفق شده‌ام و خداوند دیگر با بنده کاری ندارد که بخواهد مرا مکافات نماید و در دنیا عذاب و مبتلا نماید. چرا که شما از این گرفتاری‌ها و عذاب‌های الهی به امن و سلامتی رسیده‌اید. این وضعیت بشارت آمیز برای شخص جای شکر نیز دارد. سنت اقتضا می‌نماید که بعد از سلام نماز با گذاشتن سر بر روی مهر، سجده شکر به جای آوریم و صد مرتبه شکراً لله بگوییم که خداوندا شما به بنده توفیق عطا نمودید. افرادی هستند که با داشتن صحت و سلامتی، تکلیفت را انجام نمی‌دهند و به مخالفت و تمرد با شما می‌پردازند. اما ما الحمدلله این توفیق نصیبمان گردید که پس از خطاب شما به خواندن فریضیه نماز امر شما را امتثال نمودیم.

«وَ السلامُ اِسمٌ مِن اَسماءِ اَللهِ تَعالی اَودَعهُ خَلقَهُ لِیَستَعمِلوا مَعناهُ فیِ المُعامِلاتِ وَ الاَماناتِ وَ الِانصافاتِ وَ تَصدیقِ مُصاحَبَتِهم فیما بَینَهُم و صِحَهِ مُعاشَرَتِهِم»

سلام یکی از هزار و یک اسم خداوند است. سلام نامی است که خداوند آن را از خلق و بندگان خود خواسته است و آن را به عنوان ودیعه‌ای قرار داده است که باید به دنبالش بروند. باید در معاملات، امانت‌ها، در آنچه از برخوردها پیش می‌آید، معاشرت‌های فردی، خانوادگی، اجتماعی در همه امور سالم باشید.

در روایتی است که «المُسلِمُ مَن سَلِمَ المُسلِمونَ مِن لِسانِهِ وَ یَدِهِ». مسلم کسی است که مردم از دست و زبانش در امن و امان باشند. کلمه دست به مفهوم آن است که با افعال و رفتارشان آزار و اذیتی به مردم نرسانند.

«وَ اِن اَرَدتَ اَن تَضَعَ السَّلامَ مَوضِعَهُ وَ تُؤدِّیَ مَعناهُ فَاتَّقِ اللهَ وَلیَسلَم مِنکَ دینُکَ وَ قَلبُکَ وَ عَقلُکَ»

سپس فرمودند که اگر بخواهید سلام را به نحو احسنت و در جایگاهش بیان نمایید، می بایست در دلتان تقوای الهی را داشته باشید و دین، قلب و عقلتان از دست شما در سلامتی و راحتی باشند.

«اَن لا تُدَنِّسَها بِظُلمَهِ المَعاصی»

یک زمان دین و قلب و عقلتان را با تاریکی‌های معصیت آلوده ننمایید.

«وَلتَسلَم حَفَظَتُکَ»

باید حافظان گماشته بر شما یعنی ملائکه کاتبین از دست شما در راحتی باشند. همراه شما ملائکه‌ای است که به ثبت و ضبط آنچه از خوب و بد انجام می‌دهید می‌پردازند.

«اَن لا تُبرِمَهُم وَ تَمُلَّهُم وَ توحِشَهُم مِنکَ بِسوءِ مُعامَلَتِکَ مَعَهُم»

نباید حافظان الهی را که شب و روز همراهتان هستند به واسطه صحیح نبودن معامله و رفتارتان ناراحت و خسته نمایید و به وحشتشان بیندازید و ایشان پیاپی از احوال و اقوالتان ناهمواری و معصیت‌کاری را ثبت نمایند.

«ثم صَدیقُکَ ثُمَّ عَدَوُّکَ»

پس از حافظین و ملائکه همراهت نوبت به دوستانت می‌رسد، به ایشان نیز نباید از جانب شما اذیت و آزاری وارد شود. حتی می‌فرمایند عَدَوُّکَ، این عدو به چه معنا است؟ به مفهوم آن است که به واسطه دشمنی با دشمنانت نباید به آن‌ها بیش از آنچه حقشان است تجاوز نمایید و به واسطه انجام اشد مجازات از رفتار و گفتارتان ناراحت شوند. آمده است که « با دوستان مروت و با دشمنان مدارا نمایید». مسئله «عدل» در مورد دشمن نیز باید رعایت شود.

«فَاِذا لَم یَسلَم مَن هُو اَقرَبُ فَالاَبعَدُ اَولی»

پس اگر از جانب تو اذیت و آزاری به کسی که بسیار نزدیک به تو است همانند ملائکه وارد آید پس آن شخص دور به طریق اولی مورد اذیت و آزار واقع خواهد شد. لذا اگر نسبت به دوستانتان رحم و شفقتی نداشته باشید و از جانب شما در امن و امان نباشند پس آن دشمنی که دور است به طریق اولی مورد اذیت و ازار واقع خواهد گشت.

«وَ مَن لا یَضَعِ السَّلامَ مَواضِعَه هذه فَلا  سَلامَ وَ لا تَسلیمَ»

کسی که توانایی قرار دادن سلام در جایگاهش را ندارد و اهل سلم، سلامتی، امن و امان نیست و مردم پیاپی از دست وی در رنجش باشند هرچند به ظاهر در نماز سلام می‌دهد ولی در واقع سلامی نداده است.

علت تاکید سلام در اسلام چیست؟ آمده است که از ده حسنه‌ای که برای گفتن سلام است نه حسنه برای شروع کننده سلام و یک حسنه برای پاسخ دهنده سلام است. اگر سرّ سلام این باشد که شما باید در جامعه مسلمین برای همه سلم و سلام باشید پس اگر سلامتان، زبانی است و مردم از دست شما در رنجش و ناراحتی باشند در واقع شما سلام نکرده‌اید و سلام گفتنتان یک دروغ است.

«وَ کانَ کاذِباً فی سَلامِهِ وَ اِن اَفشاهُ فِی الخَلقِ»

در واقع در سلامتان کذب و دروغ گفته‌اید هرچند که با سلامتان افشاگری کنید و سلام بسیار نیز به مردم بگویید. پس کسی که حقیقت سلام در او نباشد دروغگو خواهد بود.

«وَ اعلَم اَنَّ الخَلقَ بَینَ فِتَنٍ وَ مِحَنٍ فِی الدُّنیا اِما مُبتَلی بِالنِعَمٍ لِیَظهَرَ شُکرُهُ وَ اُمّا مُبتَلیً بِالشِدَّهِ لِیَظهَرَ صَبرُه»

حضرت می فرمایند بدانید خلق در دنیا به دو قسم هستند.

– خلقی که گرفتار فتنه‌ها و زرق و برق دنیا هستند.

– خلقی که گرفتار محنت‌ها هستند.

چرا خلقی به نعمت‌های الهی مبتلا گشته‌اند و خداوند درب رزق و روزی را به سویشان گشوده است؟ چون امکان طغیان آدمی در نعماتی نظیر پول، ثروت و مال وجود دارد. لذا انسان با مراقبت نباید از نعمت‌های الهی سوء استفاده کند. همچنین اعطای نعمت خداوند به بعضی از بندگانش برای توجه به این موضوع است که این نعمت‌ها از جانب منعم است و لازم است شکر نعمت را به جای آورند. سوء استفاده از این نعمت‌ها، ظلم نمودن به اشخاص و ناشکری نمودن صحیح به نظر نمی‌رسد. همچنین مبتلا شدن بعضی از بندگان به محنت و فقر و بلا نیز از روی حکمت است برای اینکه صبر افراد آزموده شود. لذا نتیجه مبتلا شدن به محنت و بلا صبور گشتن و قوی شدن بندگان است نه اینکه خدایی نکرده آسیبی به دین و مردم وارد سازند.

«وَ الکَرامَه فِی طاعَتِهِ وَ الهَوانُ فِی مَعصِیَتِهِ»

کرامت و شرافت انسان در اطاعت از اوامر الهی است چرا که بیشترین منفعت را برای بندگان به همراه دارد. عصیان و انجام معصیت الهی سبب خفت، خواری، مذلت، ضعف و ظلمت می‌شود.

«وَ لا سَبیلَ اَلی رِضوانِهِ اِلّا بِفَضلِهِ وَ لا سَبیلَ اِلی طاعَتِهِ اِلّا بِتَوفیقِهِ وَ لا شَفیعَ اِلَیهِ اِلّا بِاِذنِهِ وَ رَحمَتِهِ»

هیچ وسیله‌ای برای تحصیل رضوان و رحمت الهی همانند توسل به فضل و کرم الهی نیست. ان شاء الله لطف خداوند شامل حالتان شود و مورد عنایت و رحمت الهی واقع بشوید. هیچ راهی به سوی انجام اوامر و اطاعت از فرامین الهی مگر به توفیق و یاری رساندن خداوند نیست. و هیچ شفیعی به سوی او مگر به اذن و رحمت خداوند نیست. لذا انسان می بایست تمامی کارها و اموراتش را با خداوند اصلاح نماید. حتی شفاعت پیامبر نیز بدون اذن خداوند امکان پذیر نیست. خداوند در قران می‌فرمایند: «و لا یشفعون الا لمن الرتضی» یعنی در صورت رضایت خداوند قادر به شفاعت هستند.

از مطالبی که گفته شد نتیجه می‌گیریم، نماز با سلام پایان می‌پذیرد. نتیجه انجام عبادات و عرض بندگی به خدا توفیق بندگان و آشکار شدن حالت سلامتی در آن‌ها و برادران مومنشان است. افرادی که در نماز خواندن کاهل هستند یا اصلاً نماز نمی‌خوانند در معرض خطر هستند. آیا این افراد هیچ‌گونه احتمال خطری برای خود قایل نیستند؟ افراد نماز خوان به دلیل امتثال از امر خداوند، آرامش خاطری نصیبشان می‌شود. اما برای آن‌ها که امر الهی را ترک می‌کنند در صورتی‌که یقین و ایمان بسیار به عقوبت خداوند نداشته باشند احتمال خطر را به خود می‌دهند. بالاخره این احتمال را می‌دهند که افراد نمازخوان با خوف از عذاب خداوند نماز می‌خوانند اما می‌گویند ما عذاب نمی‌شویم. لذا در نفسشان احتمال عذاب را خواهند داد. برای رهایی از عذاب الهی و دست یافتن به سر منزل سلامتی از این همه عقوبات و اَخطار باید امر پروردگار را امتثال نمایید. سلامتی به طور مطلق شامل جسم و روح انسان نیز می‌شود و نتیجه این عبادات به ظاهر و باطن نیز مرتبط است. یعنی برای فرد و جامعه‎‌ای است که در آن زندگی می‌کنند. افرادی که اهل نماز باشند و بخواهند این نماز را با آن واقعیت و حقیقتش اقامه نمایند جامعه از بسیاری از آفات،آهات، مفاسد اخلاقی و اجتماعی در امان می‌ماند. لذا در قران می‌خوانیم: «و الله یدعوا الی دار السّلام» و همچنین «یَهدِی بِهِ الله مَنِ اتَّبَعَ رِضوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ». خدای متعال جایگاه بندگانش را در دارالسلام یعنی بهشت قرار داده است. خداوند فرموده است «لهم دار السلام عند ربه». هر سالکی باید بدین نکته توجه نماید که هدف از ورود به میدان سلوک و انجام برنامه‌های سلوکی یکی پس از دیگری، رسیدن به سلامتی مطلق است. تا علاوه بر سالم شدن خود، دیگران نیز بتوانند از ایشان استفاده نمایند. لذا این همه تأکیدات در جهت رفع رذایل و اخلاق رذیله به منظور سالم ماندن انسان در تمامی جهات است. جامعه‌‌ای که تمامی افرادش سالم باشند حتماً جامعه سالمی خواهد بود.

اطلاع‌رسانی در خصوص برگزاری مراسم شب شهادت حضرت رقیه«سلام الله علیها»
به حول و قوه الهی مراسم شب شهادت حضرت امام رقیه «سلام الله علیها» با سخنرانی حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله» در مسجد...
اطلاع رسانی در خصوص مجالس عزاداری دهه اول محرم 1442 ه.ق
این مراسم هر شب به صورت لایو (زنده) بعد از نماز مغرب و عشا از طریق صفحه رسمی مرکز تحقیقاتی توحید در اینستاگرام به آدرس...
اطلاع‌رسانی در خصوص برگزاری مراسم روز شهادت حضرت امام رضا «علیه‌السلام»
به اطلاع می‌رساند به حول و قوه الهی مراسم روز شهادت حضرت امام رضا «علیه‌السلام» با سخنرانی فقیه عارف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «...
نشست منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله کمیلی نشست علمی «منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی» با حضور حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی، رئیس...
سخنرانی آیت الله کمیلی خراسانی به مناسبت ارتحال شیخ محمد صادق کمیلی
بسم الله الرحمن الرحیم روح ملکوتی حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد صادق کمیلی «رضوان الله تعالی علیه» اخوی بزرگوار حضرت آیت الله کمیلی...
دفع ویروس کرونا
بسم الله الرحمن الرحیم حضرت آیت الله کمیلی خراسانی روز پنج‌شنبه مورخ ۲۹ اسفندماه ۱۳۹۸ ( مصادف با ۲۴ رجب ۱۴۴۱ ه.ق.) جهت دفع بیماری...
اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم
بسم الله الرحمن الرحیم اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم به اطلاع می‌رساند مراسم جشن میلاد بانوی دو عالم حضرت فاطمه زهرا «سلام...
پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی
  پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی بسم اللّه الرحمن الرحیم   تحقق حکومت الهی و اهتزاز...
آغاز سفر تبلیغی حضرت آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس
بسم الله الرحمن الرحیم آغاز سفر تبلیغی آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس آیت‌الله کمیلی خراسانی روز یک‌شنبه مورخ ۲۰ بهمن‌ماه ۱۳۹۸، برای انجام...