حدیث سلسله الذهب

بسم الله الرحمن الرحیم

حدیث سلسله الذهب:

حدیث سِلسِلَهُ الذَّهَب حدیث قدسی منقول از امام رضا علیه السلام در باب توحید و شروط آن است. امام رضا علیه السلام این حدیث را هنگام عبور از نیشابور به طرف مرو بیان کرده است. راویان این حدیث همگی امامان معصوم‌اند تا به پیامبر صل الله علیه و آله و سرانجام به خداوند می‌رسد. به همین دلیل این حدیث را «سلسله الذهب» به معنای «زنجیرۀ زرّین» توصیف کرده‌اند. طبق برخی گزارش‌ها، همزمان با نقل حدیث، بیش از بیست هزار نفر آن را مکتوب کردند. بر اساس این حدیث، اعتقاد به توحید باعث نجات از آتش جهنم است، ولی امام رضا علیه السلام خود را شرط این نجات معرفی کرده است. به گفته عالمان شیعه، منظور امام رضا علیه السلام اعتقاد به امامت است.

متن حدیث:

«اللَّه جَلَّ جَلَالُهُ یقُولُ: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ حِصْنِی فَمَنْ دَخَلَ حِصْنِی أَمِنَ مِنْ عَذَابِی قَالَ فَلَمَّا مَرَّتِ الرَّاحِلَهُ نَادَانَا بِشُرُوطِهَا وَ أَنَا مِنْ شُرُوطِهَا»
«خداوند جل جلاله می‌فرماید: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ» دژ من است، پس هرکس که در دژ من درآید از عذابم در امان است. چون مرکب به راه افتاد [امام رضا](ع) گفت: [البته] با شرایطش و من جزو شرایط آنم.» شیخ صدوق، التوحید، ۱۳۸۹ق، ص ۲۵.

این روایت را بسیاری از بزرگان شیعه از جمله شیخ صدوق (وفات  ۳۸۱ق) در کتاب‌های «توحید»[۱]،«الامالی»[۲]، «معانی الأخبار»[۳] و «عیون اخبار الرضا(ع)»[۴]، نیشابورى(وفات ۵۰۸ق)‏ در « روضه الواعظین و بصیره المتعظین‏»[۵] و طبرى آملى‏(وفات ۵۳۳ق) در کتاب « بشاره المصطفى لشیعه المرتضى‏»[۶] با سندها و الفاظ مختلف اما با یک مضمون نقل کرده‌اند. البته شیخ طوسی (وفات ۴۶۰ق) در کتاب امالی خود مضمون این روایت را در دو روایت مختلف بدون جزء پایانی آن«بِشُرُوطِهَا وَ أَنَا مِنْ شُرُوطِهَا» نقل کرده است.[۷] برخی معتقدند با توجه به اینکه این روایت از قرن سوم هجری به بعد توسط افراد زیادی نقل شده است و احتمال توافق یا تواطی بر دروغ آن منتفی است این روایت از روایات متواتر به حساب می‌آید.[۸] شیخ صدوق در کتاب التوحید چنین نقل کرده است که اسحاق بن راهویه می‌گوید: وقتی امام رضا (ع) در سفر به خراسان به نیشابور رسید، پس از آنکه اراده کرد به سوی مأمون کوچ کند، مُحدِّثان جمع شدند، و عرض کردند: ‌ای پسر پیغمبر (ص) از شهر ما تشریف می‌برید و برای استفاده ما حدیثی بیان نمی‌فرمایید؟ پس از این تقاضا، حضرت سرش را از کجاوه بیرون آورد و فرمود: «شنیدم از پدرم موسی بن جعفر(ع) که فرمود شنیدم از پدرم جعفر بن محمّد (ع) که فرمود شنیدم از پدرم محمّد بن علی (ع) که فرمود شنیدم از پدرم علی بن الحسین علیهما السّلام که فرمود شنیدم از پدرم حسین بن علی (ع) فرمود شنیدم از پدرم امیرالمؤمنین علی بن أبی طالب (ع) که فرمود شنیدم از رسول خدا(ص) که فرمود شنیدم از جبرئیل که گفت شنیدم از پروردگار عزّ و جلّ فرمود: «کلمه «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» دژ و حصار من است. پس هر کس داخل دژ و حصار من شود، از عذاب من ایمن خواهد بود.» پس هنگامی که مَرکب حضرت حرکت کرد با صدای بلند فرمود: «با شروط آن و من خود یکی از آن شروط می‌باشم».[۹]

علت نامگذاری به سلسله الذهب:

این حدیث معروف به حدیث سلسله الذّهب [یعنی زنجیرۀ زرّین] است. این نامگذاری به این دلیل است که افراد حاضر در سند حدیث، همگی از معصومین هستند؛ یعنی امام رضا (ع) از امام هفتم و او از امام ششم تا اینکه به امام اول می‌رسد و او از پیامبر (ص) و پیامبر از خدای تعالی نقل می‌کند. علاوه بر این نقل شده که امیرى از امیران سامانى، این حدیث را با طلا نوشت و دستور داد آن را با وى در قبر بگذارند. از این رو، برخى همین قضیه را وجه نام گذارى حدیث به سلسله الذهب دانسته‌اند.[۱۰]

شرح حدیث:

شیخ صدوق پس از نقل کلام امام (ع) در کتاب توحید خود می‌گوید: معنی کلام حضرت این است که از شروط «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ» اقرار به امامت من است و اینکه من از جانب خداوند متعال امامی هستم که فرمانبریم واجب است.[۱۱] با توجه به اینکه این حدیث به مساله توحید و ولایت اشاره کرده است برخی معتقدند که هدف اصلی این روایت بیان همین پیوند است؛ چرا که عموم مردم منطقه نیشابور که مستمع امام بودند اهل سنت بوده و نگاه آنان به ولایت معصومین نگاه ولایت و امامت آنها نبود. بر این اساس امام رضا (ع) در میان آنها با اشاره به اینکه توحید حصن و اصل دین است در این حدیث عنوان کردند که مسیر رسیدن به توحید حقیقی و یافتن توحید ناب و پرستش اثر گذار، گرفتن حقائق از امام و پیروی از آن است.[۱۲]

منابع اهل سنت:

منابع اهل سنت نیز این حدیث را گزارش کرده‌اند. در کتاب‌های حدیثی اهل سنت چندین قول در مورد تعداد افردی که جریان این حدیث را گزارش کرده‌اند وجود دارد برخی تعداد این افراد را ده هزار نفر[۱۳] برخی بیست هزار نفر[۱۴] و برخی دیگر تعداد این افراد را سی هزار نفر[۱۵] گزارش کرده‌اند که برخی قول بیست هزار نفر را مشهور می‌دانند.
[۱۶]. بر این اساس افرادی زیادی از محدثان اهل سنت روایت سلسله الذهب را نقل کرده‌اند اما در میان آنها تنها افراد معدودی همچون قندوزی در ینابیع الموده به جمله پایانی روایت « وانا من شروطها» اشاره کرده‌اند.[۱۷] از برخی از اهل سنت همچون احمد بن حنبل و اباصلت هروی نقل شده است که اگر این اسناد بر دیوانه‌ای خوانده شود هر آینه عاقل می‌شود یا شفا می‌یابد[۱۸]

  1.  ابن بابویه(صدوق)، التوحید، ۱۳۸۹ق، ص ۲۵.
  2. ابن بابویه(صدوق)، امالی، ۱۳۷۶ش، ص۲۳۵.
  3. ابن بابویه(صدوق)، معانی الاخبار‏،۱۴۰۳ق، ص۳۷۱.
  4. ابن بابویه(صدوق)، عیون أخبار الرضا علیه السلام‏، ‏، ۱۳۷۸ق، ص ۱۳۵.
  5.  فتال نیشابورى، روضه الواعظین‏، ۱۳۷۵ش، ج۱،ص۴۲.‏
  6.  طبرى آملى، بشاره المصطفى، ۱۳۸۳ق، ص ۲۶۹.
  7.  طوسى، امالی، ۱۴۱۴ق، ص۲۷۹ و ۵۸۹.
  8. حبیبی تبار، مروجی طبسی، «توحید و امامت در حدیث سلسله الذهب»، ۱۳۹۲ش، ص ۴۴.
  9. ابن بابویه(صدوق)، التوحید، ۱۳۸۹ق، ص ۲۵.
  10. هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه فارسی، ۱۳۸۵ش، ج۴، ص۵۲۳.
  11. ابن بابویه(صدوق)، التوحید، ۱۳۸۹ق، ص ۲۵.
  12. حبیبی تبار، مروجی طبسی، «توحید و امامت در حدیث سلسله الذهب»، ۱۳۹۲ش، ص ۵۲-۵۳.
  13. خنجی اصفهانی، مهمان‌ نامه بخارا، تهران، ص۳۴۵؛ به نقل از حبیبی تبار، مروجی طبسی، «توحید و امامت در حدیث سلسله الذهب»، ۱۳۹۲ش، ص۴۳.
  14. ابن صباغ مالکی، الفصول المهمه، ۱۴۰۹ق، ص۲۴۳؛ سهمودی،جواهر العقدین فی فضل الشرفین، ۱۴۰۷ق، ۳۳۴؛ ابن حجر هیثمی،‌الصواعق المحرقه‌،۱۴۱۷ق، ج۲، ص۵۹۵؛ به نقل از حبیبی تبار، مروجی طبسی، «توحید و امامت در حدیث سلسله الذهب»، ۱۳۹۲ش، ص۴۳ .
  15. خنجی اصفهانی، وسیله الخادم إلی المخدوم، ۱۳۷۵ش، ص۲۲۰:؛ به نقل از حبیبی تبار، مروجی طبسی، «توحید و امامت در حدیث سلسله الذهب»، ۱۳۹۲ش، ص۴۳.
  16. حبیبی تبار، مروجی طبسی، «توحید و امامت در حدیث سلسله الذهب»، ۱۳۹۲ش، ص۴۳.
  17.  قندوزی، ینابیع الموده، ۱۴۲۲ق، ص۳۶۴.
  18.  ابن حجر هیثمی،‌الصواعق المحرقه‌،۱۴۱۷ق، ج۲، ص۵۹۴-۵؛ تذکره الخواص، سبط ابن جوزی، ۱۴۱۷ق، ص۳۱۵؛ به نقل از حبیبی تبار، مروجی طبسی، «توحید و امامت در حدیث سلسله الذهب»، ۱۳۹۲ش، ص۴۳
اطلاع‌رسانی در خصوص برگزاری مراسم شب شهادت حضرت رقیه«سلام الله علیها»
به حول و قوه الهی مراسم شب شهادت حضرت امام رقیه «سلام الله علیها» با سخنرانی حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «حفظه الله» در مسجد...
اطلاع رسانی در خصوص مجالس عزاداری دهه اول محرم 1442 ه.ق
این مراسم هر شب به صورت لایو (زنده) بعد از نماز مغرب و عشا از طریق صفحه رسمی مرکز تحقیقاتی توحید در اینستاگرام به آدرس...
اطلاع‌رسانی در خصوص برگزاری مراسم روز شهادت حضرت امام رضا «علیه‌السلام»
به اطلاع می‌رساند به حول و قوه الهی مراسم روز شهادت حضرت امام رضا «علیه‌السلام» با سخنرانی فقیه عارف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «...
نشست منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله کمیلی نشست علمی «منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی» با حضور حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی، رئیس...
سخنرانی آیت الله کمیلی خراسانی به مناسبت ارتحال شیخ محمد صادق کمیلی
بسم الله الرحمن الرحیم روح ملکوتی حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد صادق کمیلی «رضوان الله تعالی علیه» اخوی بزرگوار حضرت آیت الله کمیلی...
دفع ویروس کرونا
بسم الله الرحمن الرحیم حضرت آیت الله کمیلی خراسانی روز پنج‌شنبه مورخ ۲۹ اسفندماه ۱۳۹۸ ( مصادف با ۲۴ رجب ۱۴۴۱ ه.ق.) جهت دفع بیماری...
اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم
بسم الله الرحمن الرحیم اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم به اطلاع می‌رساند مراسم جشن میلاد بانوی دو عالم حضرت فاطمه زهرا «سلام...
پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی
  پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی بسم اللّه الرحمن الرحیم   تحقق حکومت الهی و اهتزاز...
آغاز سفر تبلیغی حضرت آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس
بسم الله الرحمن الرحیم آغاز سفر تبلیغی آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس آیت‌الله کمیلی خراسانی روز یک‌شنبه مورخ ۲۰ بهمن‌ماه ۱۳۹۸، برای انجام...