باب ۱۳ کتاب منازل السائرین : منزل اشفاق

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله الرب العالمین وصلی الله علی محمدوآله الطاهرین

 موضوع بحث: منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری

منزل : ۱۳ منزل اشفاق


متن عربی :

قال الله عزوجل قالوا انا کنا قبل فی اهلنا مشفقین.
الاشفاق عزوجل دوام الحذر مقرنا بالترحم. و هو علی ثلاث درجات:
الدرجه الاولی اشفاق علی النفس ان تجمع الی العناد، و اشفاق علی العمل ان یصیر الی اضیاع، و اشفاق علی الخلیقه لمعرفه معاذیرها.
و الدرجه الثانیه اشفاق علی الوقت ان یشوبه تفرق، علی القلب ان یزاحمه عارض، و علی الیقین ان یداخله سبب.
و الدرجه الثالثه اشفاق یصون سعیه من العجب، و یکف صاحبه عن مخاصمه الخلق، و یحمل المرید علی حفظ الحد.
 


شرح:

قال الله عزّوجلّ: « قَالُوا إنّا کُنَّا قَبْلُ فی أهْلِنَا مُشفِقِینَ ». (طور، ۲۶)

 بر اساس کتاب منزل السائرین، منزلِ اِشفاق سیزدهمین منزل در سیر و سلوک الی الله است. اِشفاق هم به معنی دلسوزی و شفقت و ترحّم است و هم به معنای ترسیدن و بیم داشتن. خداوند عزّ و جلّ می‌فرماید: « قالوا إنّا کُنّا قَبْلُ فی أهلِنَا مُشْفِقِینَ». این آیه مربوط به اهل بهشت است. وقتی از جایگاه و منزلت و مکان آن‌ها سؤال می‌شود که شما چگونه به این مقامات رسیدید؟ می­گویند: «إنّا کُنّا قَبْلُ فی أهلِنَا مُشْفِقِینَ».  ما قبلاً در دنیا، میان خانواده خود اهل شفقت، اهل خوف و ترس و حُزن بودیم. با یقین و ایمان به وعده و وعید خدا، چنین روزی را پیش روی خود می‌دیدیم و خوف داشتیم که مبادا به عذاب الهی گرفتار گردیم. خواجه‌ی انصاری، این آیه را در ابتدای بیان این منزل آورده تا اثبات کند که مسئله‌ی شفقت، صفت و حالتی است که همیشه مؤمن باید آن را داشته باشد و برای اهل سلوک هم لازم هست که این صفت را با کیفیت بالای آن دارا باشند.

الإشفاق دوام الحذر مقروناٌ بالترحّم، می‌فرماید که شفقت از دو چیز گرفته شده؛ یکی از حذر و احتیاط و دیگری از حال دلسوزی و ترحّم. یعنی کسانی می‌توانند اهل شفقت باشند، که قلب آن‌ها قلبِ مهربان و دلسوزی باشد، در مورد خود و خانواده و مسلمان‌ها رحم و ترحّم داشته باشند و همچنین دوام حذر و احتیاط را در خود داشته باشند. حذر و احتیاط از چه چیزی؟ حذر و احتیاط از انجام گناهان و چیزهایی که ناپسند خداست. زیرا این افراد از خود و آینده و سرنوشتی که دارند می‌ترسند؛ لذا از ترس اینکه در آینده گرفتار عذاب‌های الهی بشوند، پیشگیری‌هایی انجام می‌دهند.

 «و هو علی ثلاث درجات». شفقت دارای سه مرتبه است:

الدرجه الاولی : اشفاق علی النفس ان تجمع الی العناد، و اشفاق علی العمل ان یصیر الی اضیاع، و اشفاق علی الخلیقه لمعرفه معاذیرها.

إشفاق علی النفس أن تجمح إلی العناد، درجه‌ی اول، اشفاقی است که سالک نسبت به نَفس خود دارد که خدای ناکرده این نفس یک نَفس لجباز و عنود بار نیاید. مبتدئین در این راه دلسوز و مراقب نفس خود هستند که خدای ناکرده این نَفسْ، نفسِ چموشی بار نیاید. دلشان به حال خود می‌سوزد و می­گویند  که اگر مراقب نفس خود نباشیم و آن را تربیت نکنیم،  مبادا این نفس ما را وادار به عناد و لجاجت بکند.

الان در جامعه‌ی ما، عده‌ای از جوان‌ها لجبازی می‌کنند. مثلاٌ پدرشان، روحانی یا فردی مُتَدیّن است. از او می‌خواهد که با هم به مسجد و هیئت‌های مذهبی بروند، او را به راه خدا دعوت می‌کند ولی جوان با پدر لجبازی می‌کند و به حرف پدر اهمیتی نمی‌دهد. جوانی شده که قدرت و زور و پول و مالی پیدا کرده ولی به حرف بزرگان و کسانی که مشفق‌اند و محبت دارند اصلاٌ گوش نمی‌دهد.

و إشفاق علی العمل أن یصیر الی إلضیاع، وجه دیگر از وجوه شفقت -در درجه اول- این است که مراقب باشیم تا اعمالمان به باد نرفته و ضایع نشود. اگر کار خیری می‌کنیم، بعداً منّت نگذاریم چون منّت گذاشتن عمل را اهباط می‌کند.

و إشفاق علی الخلیقه لمعرفته معاذیره، شفقتِ دیگر درباره‌ی خلق خدا و مردم است که سالک وقتی توجه به عذرهای بندگان می‌کند، دلش به حال آنان ترحم می‌کند که چرا درست به راه خدا پا نمی‌گذارند؟ برای همین است که می‌گویند روحانی حُکمِ طبیب را دارد، باید مریض‌هایش را ببیند که چگونه هستند و آن‌ها را چگونه معالجه کند؟

الدرجه الثانیه: اشفاق علی الوقت ان یشوبه تفرق، علی القلب ان یزاحمه عارض، و علی الیقین ان یداخله سبب.

 اهمیت این درجه بیشتر از درجه‌ی اولی است. اگر درجه‌ی اول راجع به عمل بود این درجه راجع به امور دقیق‌تر و لطیف‌تری است که اولین مورد آن، آنات و ساعات عمر است.

 إشفاق علی الوقت أن یشوبه تفرّقً، اولین قدم مرتبه دوم، شفقت بر وقت است.

 نسبت به وقت و زمان و عمر و ایّام و شب و روز خودش شفقت دارد که تلف نشود، در وقتی که می‌گذراند تفرّق و پراکندگی پیش نیاید. اوقاتش کاملاٌ مرضیّ خدا و مورد پسند خدا بوده و همواره در یاد خدا باشد.

 «و علی القلب أن یزاحمهُ عارضً»، و دیگر اینکه باید مراقب دل باشد تا عوارضی که موجب غفلت دل می‌شود پیش نیاید.»

 و علی الیقین ان یداخله سبب، یعنی نگران و مراقب یقینش هست تا در یقین او خللی و شبهه‌ای وارد نشود.

در بعضی نسخه‌ها (و علی النّفس) آمده است. اگر این‌طور هم بخوانیم درست است. و معنا همان است که نَفس را هم مراقب باشیم تا کاملاٌ در خط خدا قرار بگیرد و اسباب ظاهری او را مشوش نکند.

الدرجه الثالثه: اشفاق یصون سعیه من العجب، و یکف صاحبه عن مخاصمه الخلق، و یحمل المرید علی حفظ الحد.
 

إشفاق یصون سعیه من العُجب، مرتبه سوم از مراتب شفقت که دقت و ظرافتش از درجات قبل خیلی بالاتر است از این جهت هست که سالک باید سعی و تلاشش را از عُجب و خودپسندی حفظ کند، یعنی اگر جِدّ و جهد می‌کند که خودش را به خدا برساند، اگر مراقباتی دارد و دستوراتی را اجرا می‌کند مواظب باشد در این راه، باطن او را عُجب نگیرد تا بگوید که دیگران از یاد خدا غافل‌اند ما غافل نیستیم. ما بهتر از دیگران هستیم و چنین و چنان.

و یَکفُّ صاحبه عن مخاصمه الخَلق، قدم دیگر در شفقت سوم، این است که شفقت در دل طوری باشد که صاحب شفقت را از مخاصمه و جدل و بحث باز دارد. چون بعضی‌ها وقتی وارد راه سلوک الی الله می‌شوند افرادی با آن‌ها مخالفت پیدا می‌کنند. در این شرایط سالک باید خیلی زیرک باشد، کتمان کند و خودش را معرض جدل و بحث و گفتگو با کسانی که این راه را درک نمی‌کنند قرار ندهد.

و یحمل المرید علی حفظ الحدّ، و دیگر آنکه درجه سوم شفقت عاملی باشد تا او را به حفظ حد و حدود شریعت وادار کند تا ببیند که آیا اعمال و کارهای او، ظاهر و باطن او موافق با شرع هست یا نیست. البته این امر بستگی دارد به اینکه ما علم شریعت را از راه اجتهاد و یا از راه تقلید فرا بگیریم. تقلید یک شعار نیست که ما شعار بدهیم مقلّد رهبری هستیم، تقلید یک علم است که ببینیم چه قدر از فتاوا و مسائل شرعی را فراگرفته‌ایم. ما الان برای شاگردانمان شرط کرده‌ایم هر کس می‌خواهد طرف ما بیاید اول باید یک دور مسائل شریعت را فرا بگیرد. اول شریعت بعد طریقت و سپس حقیقت. اگر ما در شریعت وارد نباشیم مسائل دین و احکام خود را ندانیم چطور می‌توانیم وارد سیر و سلوک الی الله شویم؟ ما از سه هزار مسئله یک رساله چقدر را می‌دانیم؟ امیدوارم که دوستان به این امر مهم توجه کنند.

خدایا به ما نیرویی بده و معونتی کن تا بتوانیم این راه را با کمک تو به پایان برسانیم.

 

و صلی الله علی محمّد و آله الطاهرین

باب ۸ کتاب منازل السائرین: منزل فرار

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله الرب العالمین وصلی الله علی محمدوآله الطاهرین  موضوع بحث: شرح منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری منزل : ۸ منزل فرار...

تاریخ انتشار: سه شنبه، ۱۳۹۶/۰۶/۲۱

باب ۱۸ کتاب منازل السائرین: منزل تبتل

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله الرب العالمین وصلی الله علی محمدوآله الطاهرین  موضوع بحث: منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری منزل : ۱۸ منزل تبتل متن عربی...

تاریخ انتشار: دوشنبه، ۱۳۹۶/۰۶/۲۰

باب ۸۴ کتاب منازل السائرین : منزل حیات

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله الرب العالمین وصلی الله علی محمدوآله الطاهرین  موضوع بحث: منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری منزل : ۸۴ منزل حیات متن عربی :...

تاریخ انتشار: یکشنبه، ۱۳۹۶/۰۶/۱۹

باب ۱۷ کتاب منازل السائرین : منزل ورع

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله الرب العالمین وصلی الله علی محمدوآله الطاهرین  موضوع بحث: منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری منزل : ۱۷ منزل ورع متن عربی...

تاریخ انتشار: شنبه، ۱۳۹۶/۰۶/۱۸

باب ۴ کتاب منازل السائرین : منزل انابه

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله الرب العالمین وصلی الله علی محمدوآله الطاهرین  موضوع بحث: منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری منزل : ۴ منزل انابه متن عربی...

تاریخ انتشار: پنج شنبه، ۱۳۹۶/۰۶/۱۶

باب ۲۷ کتاب منازل السائرین : منزل توکل

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله الرب العالمین وصلی الله علی محمدوآله الطاهرین  موضوع بحث: منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری منزل : ۲۷ منزل توکل متن عربی...

تاریخ انتشار: چهارشنبه، ۱۳۹۶/۰۶/۱۵

باب ۱۴ کتاب منازل السائرین : منزل خشوع

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدلله رب العالمین وصلی الله علی محمدوآله الطاهرین  موضوع بحث: منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری منزل :۱۴ منزل خشوع متن عربی : ۱۴٫...

تاریخ انتشار: سه شنبه، ۱۳۹۶/۰۶/۱۴

باب ۱ کتاب منازل السائرین : منزل یقظه

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله الرب العالمین وصلی الله علی محمدوآله الطاهرین  موضوع بحث: منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری منزل : ۱ منزل یقظه متن عربی...

تاریخ انتشار: دوشنبه، ۱۳۹۶/۰۶/۱۳

باب ۴۲ کتاب منازل السائرین : منزل عزم

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله الرب العالمین وصلی الله علی محمدوآله الطاهرین  موضوع بحث: منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری منزل : ۴۲ منزل عزم متن عربی...

تاریخ انتشار: دوشنبه، ۱۳۹۶/۰۶/۱۳

باب ۴۵ کتاب منازل السائرین : منزل یقین

بسم الله الرحمن الرحیم الحمدالله الرب العالمین وصلی الله علی محمدوآله الطاهرین  موضوع بحث: منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری منزل : ۹ منزل یقین متن عربی...

تاریخ انتشار: شنبه، ۱۳۹۶/۰۶/۱۱

اطلاع‌رسانی در خصوص برگزاری مراسم روز شهادت حضرت امام رضا «علیه‌السلام»
به اطلاع می‌رساند به حول و قوه الهی مراسم روز شهادت حضرت امام رضا «علیه‌السلام» با سخنرانی فقیه عارف حضرت آیت الله کمیلی خراسانی «...
نشست منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی
به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت آیت‌الله کمیلی نشست علمی «منطق الگوی فقهی اخلاقی کارگزاران سالک در دولت اسلامی» با حضور حضرت آیت‌الله کمیلی خراسانی، رئیس...
سخنرانی آیت الله کمیلی خراسانی به مناسبت ارتحال شیخ محمد صادق کمیلی
بسم الله الرحمن الرحیم روح ملکوتی حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد صادق کمیلی «رضوان الله تعالی علیه» اخوی بزرگوار حضرت آیت الله کمیلی...
شیخ محمد صادق کمیلی محصل خراسانی به لقای معبود شتافتند.
انا لله و انا الیه راجعون بسمه تعالی با تالم روحی و تسلیم در پیشگاه الهی، به اطلاع دوستان می‌رساند برادر گرانقدر حضرت استاد، حضرت...
دعا جهت سلامتی کامل حجت الاسلام و المسلمین حاج شیخ محمد صادق کمیلی
متن درخواست آیت الله کمیلی خراسانی برای دعا، جهت سلامتی کامل حاج شیخ محمد صادق کمیلی   هو الشافی برادر اینجانب حجت الاسلام و المسلمین...
دفع ویروس کرونا
بسم الله الرحمن الرحیم حضرت آیت الله کمیلی خراسانی روز پنج‌شنبه مورخ ۲۹ اسفندماه ۱۳۹۸ ( مصادف با ۲۴ رجب ۱۴۴۱ ه.ق.) جهت دفع بیماری...
اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم
بسم الله الرحمن الرحیم اطلاعیه مراسم برگزاری جشن ولادت بانوی دو عالم به اطلاع می‌رساند مراسم جشن میلاد بانوی دو عالم حضرت فاطمه زهرا «سلام...
پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی
  پیام حضرت آیت اللّه کمیلی خراسانی در سی و هشتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی بسم اللّه الرحمن الرحیم   تحقق حکومت الهی و اهتزاز...
آغاز سفر تبلیغی حضرت آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس
بسم الله الرحمن الرحیم آغاز سفر تبلیغی آیت الله کمیلی خراسانی به کشور سوئیس آیت‌الله کمیلی خراسانی روز یک‌شنبه مورخ ۲۰ بهمن‌ماه ۱۳۹۸، برای انجام...